भारतको नयाँ दिल्लीमा सम्पन्न साउथ एसिया (BIN) पावर समिट 2025 मा भुटान, भारत र नेपालबीच ऊर्जा सहकार्य र लगानी विस्तारका लागि नीतिगत हस्तक्षेप आवश्यक रहेको निष्कर्ष निकालिएको छ। भारतीय उद्योग परिसंघ (CII) ले आयोजना गरेको समिटमा तीनै देशका सरकारी अधिकारी तथा ऊर्जा उद्यमीहरूको सक्रिय सहभागिता रहेको थियो।
नेपालबाट इप्पानका वरिष्ठ उपाध्यक्ष मोहनकुमार डाँगीको नेतृत्वमा पाँच सदस्यीय टोली सहभागी भएको थियो। त्यस्तै सरकारी तर्फबाट ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाइ मन्त्रालयका सहसचिव नुतन कुमार शर्मा नेतृत्वको टोली उपस्थित थियो।
नेपाल स्वच्छ ऊर्जा उत्पादनमा सक्षम : सहसचिव शर्मा
समिटको उद्घाटन सत्रमा सहसचिव शर्माले दक्षिण एसियाको बढ्दो विद्युत माग पूरा गर्न नेपाल स्वच्छ ऊर्जाको प्रमुख स्रोत बन्न सक्ने बताए।
नीतिगत हस्तक्षेप बिना ठूलो लगानी सम्भव छैन : डाँगी
‘Accelerating Investment in Power Sector’ सत्रमा बोल्दै इप्पानका वरिष्ठ उपाध्यक्ष डाँगीले ऊर्जा क्षेत्रमा तीव्र लगानी बढाउन BIN देशहरूले नीतिगत सुधार गर्न आवश्यक रहेको बताए।
नेपाल सरकारले २०३५ भित्र २८,५०० मेगावाट विद्युत उत्पादन गर्ने लक्ष्य लिएको उल्लेख गर्दै उनले यसका लागि ४६.५ अर्ब डलर लगानी आवश्यक पर्ने बताए।
डाँगीले—
-
भारत र बंगलादेशमा स्वच्छ ऊर्जाको ठूलो माग,
-
नेपालमा जलविद्युतको अपार सम्भावना,
-
दीर्घकालीन–छोटो अवधिका व्यापार रणनीतिमा सहकार्य आवश्यक,
भएको बताए।
नेपालको उत्पादन क्षमता द्रुतगतिमा बढ्दै
डाँगीका अनुसार—
-
हाल ४,००० मेगावाट उत्पादन क्षमता,
-
५,५०० मेगावाट निजी क्षेत्रका आयोजनाहरू निर्माणाधीन,
-
३,००० मेगावाट आयोजनाहरू वित्तीय व्यवस्थापनपछि निर्माणमा जान तयारी अवस्थामा,
-
निजी क्षेत्रले २०,००० मेगावाट क्षमता बराबरका परियोजनाको अध्ययन गरिरहेको छ।
विद्युत व्यापार बढाउनु जरुरी : गर्ग
‘Strategizing for Enhancing Energy Cooperation’ सत्रमा इप्पानका उपाध्यक्ष आशिष गर्गले विभिन्न BIN देशमा माग बढ्दो क्रममा भएकाले क्रस–बोर्डर विद्युत व्यापार विस्तार महत्वपूर्ण भएको बताए।
नेपाल विद्युत प्राधिकरणका उपकार्यकारी निर्देशक सुभाश कुमार मिश्रले चुनौतिहरू भए पनि स्पष्ट योजना र रणनीतिले विद्युत व्यापारलाई अझ गतिशील बनाउन सकिने धारणा प्रस्तुत गरे।
डे-अहेड मार्केटले व्यापार थप सरल : भ्लोन लामा
नयाँ क्रस–बोर्डर निर्देशिकाले दैनिक (Day Ahead Market) मा पनि व्यापार सम्भव बनेको इप्पानका उपाध्यक्ष उत्तम भ्लोन लामाले बताए।
हाल—
-
भारतलाई १,००० मेगावाटभन्दा बढी,
-
बंगलादेशलाई ४० मेगावाट
विद्युत निर्यात भइरहेको उनले बताए।
निजी क्षेत्रले विद्युत व्यापारका लागि तयारी पूरा गरिसकेको तर अनुमति प्रतीक्षामा रहेको धारणा पनि उनले व्यक्त गरे।
अन्य प्यानल छलफलमा नेपाली प्रतिनिधिहरू सक्रिय
-
इप्पानका पूर्व सदस्य अभिज्ञा मल्लले हाइड्रोपावर र पम्प स्टोरेज विषयमा
-
राष्ट्रिय प्रसारण ग्रिड कम्पनीका CEO सागर श्रेष्ठले वन सन वन वर्ल्ड वन ग्रिड विषयमा
प्यानल छलफलमा सहभागिता जनाए।
समिटले बिआईएन क्षेत्रका देशहरूबीच स्वच्छ ऊर्जा उत्पादन, लगानी, प्रसारण संरचना र क्रस–बोर्डर व्यापारमा सहकार्य बढाउँदा क्षेत्रीय ऊर्जा व्यापारको भविष्य उज्ज्वल बन्ने आशा व्यक्त गरेको छ।
