काठमाडौं । विश्वका धनी उद्यमी एलोन मस्कले आफ्नो प्रमुख अन्तरिक्ष परियोजना मंगल ग्रहमा मानव बस्ती बसाउने योजनाबाट केही समयका लागि प्राथमिकता हटाएर चन्द्रमामा केन्द्रित हुने बताएका छन्। उनले कम्पनी ‘स्पेस–एक्स’ मार्फत चन्द्रमामा ‘स्व–विस्तारित सहर’ (self-growing city) स्थापना गर्ने योजना अघि सारेका छन्।
मस्कले सामाजिक सञ्जाल ‘एक्स’ मा भनेका छन्, “सभ्यताको भविष्य सुरक्षित गर्नु अहिले मुख्य प्राथमिकता हो र चन्द्रमाको मार्ग यसका लागि छिटो र व्यवहार्य छ। मंगल ग्रहको यात्रा २६ महिनाको ग्रहहरूको मिलन (alignment) मा मात्र सम्भव हुन्छ र यात्रा ६ महिनासम्म लाग्छ। तर चन्द्रमाको लागि हरेक १० दिनमा यान प्रक्षेपण गर्न सकिन्छ र यात्रा केवल २ दिनको हुन्छ।”
उनले स्पष्ट पारेका छन् कि मंगल ग्रहको उपनिवेश बनाउने योजना अझै कायम छ र आगामी ५–७ वर्षभित्र यसको काम सुरु हुने छ। तर तत्काल चन्द्रमा परियोजनामा ध्यान केन्द्रित गर्नु समयमै प्राप्त हुने लक्ष्य भएकाले आवश्यक देखिएको छ।
मस्कको ‘स्व–विस्तारित सहर’ योजना नासाको ‘आर्टेमिस’ अभियानसँग पूर्ण रूपमा मेल खान्छ कि छैन भन्ने कुरा अझै स्पष्ट भएको छैन। तर यसले अन्तरिक्ष प्रविधि र मानव बसोबास विस्तारमा नयाँ आयाम खोल्ने अपेक्षा गरिएको छ।
स्पेस–एक्सले गत हप्ता ‘एक्स–एआई’ खरिद गरेर आफ्ना दुई ठूला महत्त्वाकांक्षी कम्पनीलाई एकीकृत गरेको छ, जसले विश्वकै सबैभन्दा मूल्यवान् निजी फर्म निर्माण गर्ने बाटो खोल्नेछ।
मस्कले सन् २००२ देखि मंगल ग्रहमा मानव उपनिवेश स्थापनालाई आफ्नो प्रमुख लक्ष्य बनाउँदै आएका थिए। विभिन्न सम्मेलनहरूमा उनले रातो ग्रहमा मानव उपस्थितिको योजनालाई महाप्रलयबाट मानव जातिलाई जोगाउने उपायका रूपमा प्रस्तुत गर्दै आएका थिए।
यसैबीच, नासा लामो समयदेखि चन्द्रमामा केन्द्रित रहँदै आएको छ। सन् १९७२ पछि पहिलो पटक सन् २०२८ सम्ममा मानवलाई पुन: चन्द्रमाको सतहमा उतार्ने लक्ष्यसहित ‘आर्टेमिस’ अभियान अघि बढाइरहेको छ।
मस्कको यो निर्णय अन्तरिक्ष दौडमा नयाँ मोड हो, जसमा ब्लु ओरिजिनले पनि चन्द्र–ल्यान्डर विकासमा आफ्नो ध्यान केन्द्रित गरिरहेको छ। नासाले आफ्नो ‘आर्टेमिस २’ अभियान अन्तर्गत चन्द्रमाको परिक्रमा गर्ने चार अन्तरिक्ष यात्री प्रक्षेपण तयारीमा रहेको छ, जसले अन्तरिक्ष प्रतिस्पर्धालाई थप सक्रिय बनाउने छ।
मस्कले चन्द्रमामा ध्यान केन्द्रित गर्दै आफ्नो दीर्घकालीन योजना र प्रविधि विकासलाई अझ प्रभावकारी बनाउने बताएका छन्, जसले मानव जातिको अन्तरिक्ष भविष्यलाई नयाँ उचाइमा पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
