काठमाडौँ । नेपालको पर्यटन र पूर्वाधार क्षेत्रमा ‘गेम चेन्जर’ मानिएको पर्वत–मुक्तिनाथ केवलकार परियोजनाले एक महत्त्वपूर्ण कानुनी प्रक्रिया पार गरेको छ। मुक्तिनाथ दर्शन प्रालिले लगानी बोर्डमार्फत आफ्नो महत्त्वाकांक्षी परियोजनाको वातावरणीय प्रभाव मूल्याङ्कन (EIA) प्रतिवेदन वन तथा वातावरण मन्त्रालयमा औपचारिक रूपमा पेस गरेको हो। ५५ अर्ब रुपैयाँको विशाल लगानीमा निर्माण हुन लागेको यो केवलकार विश्वकै सबैभन्दा लामो केवलकार प्रणालीमध्ये एक हुने दाबी गरिएको छ।
प्राविधिक विशेषता: ३ घण्टामै पर्वतदेखि मुक्तिनाथ
प्रतिवेदन अनुसार यो केवलकारले पर्वत, कास्की, म्याग्दी र मुस्ताङ गरी चार जिल्लालाई जोड्नेछ। यसका मुख्य प्राविधिक पक्षहरू यस प्रकार छन्:
-
कुल दुरी: ८१.०४१ किलोमिटर।
-
सञ्जाल: २० वटा स्टेसन र ४४२ वटा टावर।
-
यात्रु क्षमता: ८७१ वटा गोन्डोला (प्रति गोन्डोला १० यात्रु)।
-
समय बचत: पर्वतको शेराफाँट (१,००९ मिटर) बाट मुस्ताङको चेङ्गे्रसी (३,६५३ मिटर) सम्मको यात्रा ३ घण्टा ३६ मिनेटमा पुरा हुनेछ।
-
गति: ७ मिटर प्रतिसेकेन्ड।
वातावरणीय र सामाजिक पक्ष
परियोजनाले वातावरणीय संरक्षण र स्थानीयको हितलाई समेत प्राथमिकतामा राखेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ:
-
जमिन: कुल २७१.७५ हेक्टर जमिन आवश्यक पर्ने, जसमध्ये २१८ हेक्टर अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र (ACAP) भित्र पर्नेछ।
-
वृक्षारोपण र संरक्षण: करिब २४,५०० रूख प्रभावित हुने र त्यसको क्षतिपूर्तिका लागि ७८ करोड १२ लाख रुपैयाँ विनियोजन गरिएको छ।
-
पुनर्स्थापना: २२९ घरधुरी प्रभावित हुने र ३४ घरधुरीलाई पूर्ण रूपमा पुनर्स्थापित गरिने योजना छ।
-
ऊर्जा: आयोजना सञ्चालनका लागि १३ मेगावाट विद्युत् आवश्यक पर्नेछ।
आर्थिक र पर्यटकीय क्रान्ति
यो आयोजनाले वार्षिक ३० लाख पर्यटक भित्र्याउने लक्ष्य राखेको छ। निर्माण चरणमा १,७६९ र सञ्चालन पश्चात् ४३९ जनाले प्रत्यक्ष रोजगारी पाउनेछन्। सडक मार्गको कठिन यात्रा र मौसममा भर पर्नुपर्ने हवाई उडानको विकल्पका रूपमा यो केवलकारले ज्येष्ठ नागरिक र तीर्थयात्रीहरूलाई ठुलो राहत दिने विश्वास गरिएको छ।
‘बुट’ (BOOT) मोडेलमा निर्माण हुने यो आयोजनाले नेपालको इन्जिनियरिङ क्षमतालाई विश्वसामु चिनाउने अपेक्षा गरिएको छ। मन्त्रालयबाट ईआईए स्वीकृत भए लगत्तै यसको निर्माण कार्यले थप गति लिनेछ।
