काठमाडौं । बढ्दो वायु प्रदूषणको चुनौतीलाई समाधान गर्ने उद्देश्यसहित राइड–सेयरिङ कम्पनी inDriveले “काठमाडौँ क्लिन एयर डायलोग” आयोजना गरेको छ। कार्यक्रममार्फत काठमाडौँ उपत्यकाको वायु गुणस्तर सुधारका लागि समन्वित, दिगो र कार्यान्वयनयोग्य उपाय खोज्न विभिन्न सरोकारवालालाई एउटै मंचमा ल्याइएको हो।
संवाद कार्यक्रममा सरकारी नेतृत्व, विषय विज्ञ, अनुसन्धान संस्था, नागरिक समाजका प्रतिनिधि तथा निजी क्षेत्रका अग्रणी व्यक्तिहरूको सक्रिय सहभागिता रहेको थियो। वायु प्रदूषणलाई साझा जिम्मेवारीको विषयका रूपमा स्वीकार गर्दै नीति–समन्वय, तथ्यमा आधारित निर्णय प्रक्रिया र ठोस कार्ययोजना निर्माणतर्फ अघि बढ्नु कार्यक्रमको मुख्य उद्देश्य रहेको आयोजकले जनाएको छ।
चार प्रमुख लक्ष्यमा केन्द्रित संवाद
“काठमाडौँ क्लिन एयर डायलोग” चार प्रमुख उद्देश्यमा केन्द्रित थियो—
-
उच्चस्तरीय समन्वय संयन्त्र निर्माण: सरकारी निकाय, विकास साझेदार, अनुसन्धान संस्था र निजी क्षेत्रबीच स्पष्ट भूमिका र जिम्मेवारीसहित सहकार्य सुदृढ गर्ने।
-
वर्तमान अवस्थाको नक्साङ्कन: यातायात, उद्योग, निर्माण गतिविधि र घरेलु इन्धन प्रयोगजस्ता प्रमुख स्रोतसहित वायु गुणस्तरको समग्र समीक्षा गर्ने।
-
अवरोध पहिचान र समाधान: नीतिगत, संरचनागत र व्यवहारगत चुनौतीहरू पहिचान गरी चरणबद्ध र दिगो समाधान प्रस्ताव गर्ने।
-
निजी क्षेत्रको सक्रियता: प्रविधि, नवप्रवर्तन तथा विद्युतीय यातायात विस्तारमार्फत निजी क्षेत्रलाई प्रदूषण न्यूनीकरणमा सक्रिय बनाउने।
सरकारी प्रतिबद्धता र अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य
कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि माधव चौँलागाईले सरकारले हालसम्म गरेका प्रयास उल्लेख गर्दै आगामी दिनमा अझ तीव्र र परिणाममुखी काम आवश्यक रहेको बताए। उनले साझा लक्ष्यका लागि विभिन्न पक्षलाई एउटै मंचमा ल्याएकोमा inDrive र Almaty Air Initiativeको प्रशंसा गरे।
काठमाडौँको वायु प्रदूषण समस्या बहुआयामिक रहेको छ। बायोमास तथा घरेलु इन्धन प्रयोग, बढ्दो यातायात, औद्योगिक विस्तार र भौगोलिक अवस्थाका कारण विशेषगरी जाडो याममा प्रदूषणको स्तर उच्च हुने गरेको छ। यस्तो अवस्थामा विश्वसनीय तथ्याङ्क, पारदर्शी अनुगमन प्रणाली र जनविश्वासमा आधारित समन्वित प्रयास अपरिहार्य हुने विज्ञहरूले औँल्याए।
‘नेपाल ताजा’ पहलको सुरुवात
संवादले “नेपाल ताजा” पहलको प्रारम्भिक बिन्दु पनि चिन्हित गरेको छ। “ताजा” (कजाख भाषामा ‘स्वच्छ’) अवधारणा एएआईको ‘ब्रेन, भ्वाइस, ब्रिज’ ढाँचाबाट प्रेरित छ—
-
ब्रेन: डाटा–आधारित प्रणाली, स्वतन्त्र अनुगमन सञ्जाल र अनुसन्धान सुदृढीकरण।
-
भ्वाइस: वैज्ञानिक प्रमाणलाई सार्वजनिक सचेतना र सुधारको सामूहिक मागमा रूपान्तरण।
-
ब्रिज: विज्ञान र जनसमर्थनलाई दिगो नीति तथा संस्थागत सुधारमा जोड्ने।
एएआईकी सीईओ जुलदिज साउलेबेकोभाले विश्वसनीय तथ्याङ्क, सचेत नागरिक र सरकारसँगको सहकार्यमा आधारित स्थानीय प्रणाली विकास आवश्यक रहेको बताइन्। अल्माटीमा प्राप्त अनुभवले प्रमाण, जनसहभागिता र नीतिको संयोजनले प्रणालीगत परिवर्तन सम्भव हुने देखाएको उनले उल्लेख गरिन्।
समग्रमा, “काठमाडौँ क्लिन एयर डायलोग” ले स्वच्छ हावा, स्वस्थ नागरिक र दिगो शहरी भविष्यतर्फ अन्तर–क्षेत्रीय सहकार्यको महत्वपूर्ण सुरुवातको सन्देश दिएको छ। नीति, विज्ञान र निजी क्षेत्रबीचको सहकार्य सुदृढ गर्दै दीर्घकालीन जनस्वास्थ्य तथा वातावरणीय लाभ सुनिश्चित गर्ने दिशामा कार्यक्रमले सकारात्मक आधार तयार गरेको छ।
