काठमाडौँ । संघीय लोकतान्त्रिक गणराज्य नेपालमा २०८२ सालमा वित्तीय प्रणालीको द्रुत डिजिटलीकरणले बैंकिङ सजिलो बनाएको भए पनि अवैध वित्तीय कारोबारको जोखिम बढाएको छ । व्यक्तिगत खातामा अरूको पैसा हाल्ने कार्यले कानूनअनुसार मनी लाउन्ड्रिङ वा वित्तीय अपराधमा सहयोग गरेको मानिन्छ । यस विषयमा नागरिक सचेतना अनिवार्य जीवन कौशलका रूपमा आवश्यक भएको छ ।
नेपालको वित्तीय अपराध नियन्त्रण ऐन अनुसार, विभिन्न खाताहरू मार्फत रकमको उत्पत्ति लुकाउने कार्य गम्भीर अपराध मानिन्छ । धोखेबाजहरूले प्रायः विद्यार्थी, आप्रवासी मजदुर, र वृद्ध व्यक्तिलाई लक्षित गरी, आफ्नो खातामा रकम राखेर फेरि ट्रान्सफर गर्न वा नगद निकाल्न सानो कमिसन दिने प्रस्ताव गर्छन् । यसरी व्यक्तिगत खातामा रकम हल्याँ व्यक्ति अनजानेमा मनी म्युलको रूपमा कार्य गर्छन् ।
सचेतनाको मुख्य नियम अनुसार, आफ्नो बैंक खातामा अरूको लेनदेन गर्न कहिल्यै अनुमति नदिनु आवश्यक छ । व्यक्तिगत खाता तपाईंको नागरिकताको प्रमाणपत्र वा पासपोर्ट जस्तो कानुनी पहिचान हो । खाताको पासवर्ड, मोबाइल बैंकिङ एप वा QR कोड अरूलाई दिने कार्यले भविष्यमा कर छल, मानव तस्करी वा साइबर अपराधमा प्रत्यक्ष जिम्मेवार बनाउन सक्छ ।
सन् २०८२ मा स्क्यामरहरूले कम प्रयासमा उच्च आम्दानीको मोहलत दिने प्रविधिहरू प्रयोग गर्दै आएका छन् । पार्ट टाइम जागिर, अनलाइन मार्केटिङ वा अन्तर्राष्ट्रिय लगानीका नाममा सजिलै रकम हिन्ने योजनामा मानिसहरू फस्ने गरेका छन् । यसबाट जोगिन नागरिकले वित्तीय प्रस्तावप्रति सधैं शंकास्पद रहनु आवश्यक छ ।
व्यक्तिगत जानकारी सुरक्षित राख्नु दोस्रो रक्षा पङ्क्ति हो । साइबर अपराधीले ATM PIN, अनलाइन बैंकिङ पासवर्ड वा OTP प्राप्त गरी अनधिकृत लेनदेन गर्न सक्छन् । बैंकका आधिकारिक प्रतिनिधिहरूले फोन वा सामाजिक सञ्जालमा पासवर्ड माग्दैनन् ।
अवैध वित्तीय कारोबारमा संलग्न हुनुले कानुनी परिणाम गम्भीर छन् । नेपाल राष्ट्र बैंकले शंकास्पद खाताहरू तुरुन्तै फ्रीज गर्छ । अनुसन्धान अवधि अवधिभर खाता धारक आफ्नो बचत पहुँचबाट बञ्चित हुन सक्छन् । साथै, अपराध दर्ता हुँदा बैंकिङ सेवा, विदेश यात्रा र सरकारी रोजगारीमा रोकावट आउन सक्छ ।
खाता अनधिकृत प्रयोग भएको शंका भएमा तत्काल बैंक र प्रहरी/नियामक निकायमा रिपोर्ट गर्नु महत्वपूर्ण छ । सम्पर्क र लेनदेनको प्रमाण सुरक्षित राख्नुले धोखाधडीको शिकार भएको प्रमाणित गर्न मद्दत गर्छ ।
नागरिकहरूले नियमित रूपमा बैंक विवरण जाँच, SMS/इमेल अलर्ट सक्षम पार्ने, पासवर्ड अपडेट गर्ने, बहु-तह प्रमाणीकरण प्रयोग गर्ने र परिवारलाई पनि सचेत गराउने अभ्यास गर्नु आवश्यक छ । व्यक्तिगत खाता सुरक्षित राख्नु दीर्घकालीन वित्तीय र कानुनी सुरक्षाको सर्वोत्तम उपाय हो ।
२०८२ मा डिजिटल वित्तीय संसारले अवसर प्रदान गर्ने भए पनि सावधानी अपनाउन नसक्दा व्यक्तिको प्रतिष्ठा र स्वतन्त्रता जोखिममा पर्न सक्छ । बैंक खाता केवल आफ्नै प्रयोगका लागि हो भन्ने चेतनासहितको व्यवहारले दीर्घकालीन सुरक्षा सुनिश्चित हुन्छ ।
