काठमाडौँ । नेपालको वित्तीय बजारमा पछिल्लो समय निक्षेपकर्ताको प्राथमिकतामा उल्लेखनीय परिवर्तन देखिएको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकको पछिल्लो तथ्यांक अनुसार निक्षेपकर्ताहरू मुद्दति खाताबाट क्रमशः बचत खातातर्फ सर्ने प्रवृत्ति बढ्दै गएको देखिएको छ।
केन्द्रीय बैंकको प्रतिवेदनलाई विश्लेषण गर्दा नेपाली निक्षेपकर्ताहरू पहिले जस्तो निश्चित अवधिका लागि पैसा ‘लक’ गरेर राख्नेभन्दा अहिले तरलता र सजिलो पहुँचलाई प्राथमिकता दिन थालेको देखिन्छ। घट्दो ब्याजदर र बजारको अनिश्चितताबीच सर्वसाधारणले पुँजी व्यवस्थापनमा रणनीतिक परिवर्तन गरेको संकेत यसले दिएको छ।
मुद्दति खाताको आकर्षण घट्दै
केही वर्षअघि कोभिड–१९ महामारीपछि देखिएको तरलता अभाव र उच्च आयातको दबाबका कारण बैंकहरूले निक्षेपमा आकर्षक ब्याजदर प्रस्ताव गरेका थिए। त्यस समयमा धेरै निक्षेपकर्ताहरूले उच्च प्रतिफलको अपेक्षामा बचत खाताबाट रकम निकालेर मुद्दति खातामा राखेका थिए।
तर हाल वाणिज्य बैंकहरूले मुद्दति निक्षेपमा दिने ब्याजदर ऐतिहासिक रूपमा न्यून विन्दुमा झरेपछि यसको आकर्षण घट्दै गएको छ। मुद्दति र बचत खाताबीच ब्याजदरको फरक निकै कम भएपछि धेरैले पैसा लामो समयका लागि बाँधेर राख्नुभन्दा सजिलै निकाल्न सकिने बचत खातामा राख्न रुचाएका छन्।
तथ्यांकले देखायो बदलिँदो प्रवृत्ति
राष्ट्र बैंकका अनुसार २०८१ असार मसान्तसम्म कुल निक्षेपको करिब ३०.३ प्रतिशत हिस्सा मात्र रहेको बचत खाताको हिस्सा २०८२ माघसम्म बढेर ४२.८ प्रतिशत पुगेको छ। छोटो अवधिमा झण्डै १३ प्रतिशत विन्दुको वृद्धिले बैंकिङ प्रणालीभित्र निक्षेपको संरचनामा उल्लेखनीय परिवर्तन आएको देखाएको छ।
अर्कोतर्फ, निक्षेपको प्रमुख आधार मानिने मुद्दति खाताको हिस्सा ५६.४ प्रतिशतबाट घटेर ४१.६ प्रतिशतमा सीमित भएको छ। पछिल्ला सात महिनामा मात्रै मुद्दति निक्षेपको हिस्सा करिब ७ प्रतिशत विन्दुले घटेको तथ्यांकले देखाएको छ।
यसले निक्षेपकर्ताहरू दीर्घकालीन प्रतिबद्धताभन्दा तत्काल प्रयोग गर्न सकिने तरलतामा बढी जोड दिन थालेको स्पष्ट संकेत दिएको छ।
ब्याजदरको प्रभाव
बजारमा अधिक तरलता र लगानीका अवसरहरू सीमित हुँदा बैंकहरूले निक्षेपमा दिने ब्याजदर घटाएका छन्। केही समयअघि दोहोरो अंकमा पुगेको मुद्दति निक्षेपको ब्याजदर अहिले निकै कम विन्दुमा झरेको छ।
यसका कारण धेरै निक्षेपकर्ताले कम ब्याजका लागि लामो समयसम्म पैसा बाँधेर राख्नुभन्दा आवश्यक परे तुरुन्त निकाल्न मिल्ने खातामा राख्नु उपयुक्त ठानेको देखिन्छ।
निक्षेप रकममा वृद्धि
निक्षेपको संरचना बदलिएको भए पनि कुल निक्षेप रकम भने बढेको छ। राष्ट्र बैंकका अनुसार एक वर्षको अवधिमा निक्षेप रकम १४.९ प्रतिशतले बढेर ७६ खर्ब ९७ अर्ब ५९ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।
कुल निक्षेपमध्ये संस्थागत निक्षेपको हिस्सा ३४.३० प्रतिशत रहेको छ, जुन एक वर्षअघि ३५.३० प्रतिशत थियो। यसले संस्थागतभन्दा व्यक्तिगत निक्षेपको वृद्धि दर उच्च रहेको संकेत गरेको छ।
अर्थतन्त्रका लागि संकेत
बचत खातामा रकम बढ्नुले बैंकहरूको कोष लागत घटाउन सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। यसले बैंकहरूलाई सस्तो ब्याजदरमा ऋण प्रवाह गर्ने सम्भावना पनि बढाउन सक्छ।
हालका लागि भने नेपाली निक्षेपकर्ताले स्पष्ट संकेत दिएका छन्—न्यून ब्याजदरको अवस्थामा पुँजीलाई लामो समय बाँधेर राख्नुभन्दा तरल राख्नु नै उपयुक्त विकल्प हो।
