राजकुमार कुनै समय गैरआवासीय नेपाली संघ (एनआरएनए) को नाम सुन्दा विश्वभर रहेका नेपालीहरूको छाती गर्वले फुल्थ्यो । नेपालीका लागि नेपाली भन्ने नारा बोकेर हिँडेको यो संस्था प्रवासमा रहेका लाखौँ नेपालीहरूको आशाको केन्द्र थियो । सरकारले पनि एनआरएनएलाई निकै महत्त्व दिन्थ्यो ।
तर, हिजो शनिबारदेखि काठमाडौँमा सुरु भएको संघको १२औँ विश्व सम्मेलनसम्म आइपुग्दा यो गौरव र आकर्षणमा ठुलो ह्रास आएको महसुस गरिएको छ । विगतका विश्व सम्मेलनमा राष्ट्रपति वा प्रधानमन्त्री तहकै सहभागिता रहने गरेको सम्मेलनमा यो पटक परराष्ट्रमन्त्रीको मात्रै सहभागिता रह्यो भने एनआरएनएको सहभागिता पनि न्यून संख्यामा मात्रै रह्यो ।
संस्थाभित्रको बढ्दो राजनीतिक हस्तक्षेप र आन्तरिक गुटबन्दीका कारण एनआरएनएको साख दिनप्रतिदिन खस्कँदै गएको जानकारहरूको भनाइ छ ।
विगत केही वर्षदेखि एनआरएनएमा चरम विवाद थियो भने जसका कारण एनआरएनए विभाजित बन्न पुग्यो । यहीबिचमा केहीअघि मात्रै एनआरएनएलाई फेरि पुरानै अवस्थामा फर्काउने उद्देश्यका साथ विभाजित समूहबिच एकता भए पनि शनिबारदेखि सुरु भएको विश्व सम्मेलनको खासै रौनक नदेखिएको हो ।
२००३ मा स्थापना भएको यो संस्था हाल ९० भन्दा बढी देशमा सञ्जाल फैलिएपनि संस्थाको नेतृत्वका लागि हुने अस्वस्थ प्रतिस्पर्धा, पदीय खिचातानी र सर्वोच्च अदालतसम्म पुगेको कानुनी लडाइँले यसको गरिमालाई कमजोर बनाएको छ । काठमाडौँको एक तारे होटलमा सुरु भएको सम्मेलनमा सहभागी प्रतिनिधिहरूमा विगतको जस्तो उत्साह देखिँदैन, बरु भविष्यको चिन्ता र अन्योल बढी झल्किएको छ ।
महतोले भने, ‘हामीले यो संस्था बनाउँदा नेपाल र नेपालीको हितलाई केन्द्रमा राखेका थियौँ, तर आज पद र प्रतिष्ठाको लडाइँले संस्था नै धराशायी हुने अवस्थामा पुगेको छ । ‘उनले एनआरएनए कुनै राजनीतिक दलको भ्रातृ संगठन नभई साझा नेपालीको साझा फूलबारी हुनुपर्नेमा जोड दिँदै अहिलेको विभाजनले प्रवासमा रहेका नेपालीहरूमा निराशा छाएको बताए ।
एनआरएनएप्रतिको आकर्षण घट्नुको एउटा मुख्य कारण यसमा भित्रिएको चरम राजनीति हो । संस्थाको चुनावमा नेपालका राजनीतिक दलहरूको प्रत्यक्ष हस्तक्षेप र समर्थनले गर्दा स्वतन्त्र र विज्ञ व्यक्तिहरू पाखा लाग्दै गएका छन् ।
जसका कारण संस्थाले आफ्नो मौलिकता गुमाउँदै गएको छ । कार्यक्रममा बोल्ने अन्य पूर्व अध्यक्षहरूले पनि संस्थाको आर्थिक पारदर्शिता र कार्यशैलीमाथि प्रश्न उठाउँदै सुधारको बाटो नअपनाए एनआरएनएको सान्दर्भिकता नै समाप्त हुने चेतावनी दिएका छन् ।
विगतमा एनआरएनएले एनआरएन नागरिकताु, सामूहिक लगानी र वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपालीहरूको सुरक्षाका पक्षमा सशक्त आवाज उठाउँदै आएको थियो । केही उपलब्धिहरू पनि हासिल भए, तर पछिल्लो समय संस्था आफ्नो एजेन्डाभन्दा पनि आन्तरिक झमेलामा बढी अल्झिएको छ ।
जसका कारण आम गैरआवासीय नेपालीहरूले यसलाई केवल धनी र ठालुहरूको क्लबका रूपमा हेर्न थालेका छन् । विशेषगरी खाडी र मलेसियामा पसिना बगाउने श्रमिकहरूका लागि एनआरएनएले ठोस काम गर्न नसकेको गुनासो अझै सम्बोधन हुन सकेको छैन ।
सम्मेलनमा वर्तमान नेतृत्वले भने एकताको सन्देश दिन खोजेको छ । कार्यकारी अध्यक्ष डा। बद्री केसी र अध्यक्ष महेश श्रेष्ठले आफूहरू बिचको मतभेद अन्त्य गर्दै संस्थालाई एक बनाउन सहमत भएको दाबी गरे ।
सम्मेलनको हलभित्र र बाहिर हुने अनौपचारिक छलफलहरूमा एनआरएनमा लागेर के पाइन्छ रु भन्ने प्रश्नहरू उठ्न थालेका छन्, जुन यसअघिका सम्मेलनहरूमा कमै सुनिन्थ्यो ।
सरकारका तर्फबाट सम्मेलनमा सहभागी भएका परराष्ट्रमन्त्री बालानन्द शर्मालगायतले पनि एनआरएनएलाई एक भएर आउन आग्रह गरे । शर्माले एनआरएनएको आन्तरिक विवादले देशको कूटनीतिक प्रतिष्ठामा समेत नकारात्मक असर परेको तर्फ ध्यानाकर्षण गराए।
यस पटकको सम्मेलनमा नेपालको अर्थतन्त्रमा गैरआवासीय नेपालीको योगदानु, ुदोस्रो पुस्ताको सहभागिताु र श्रम र सामाजिक सुरक्षाु जस्ता विषयमा सत्रहरू सञ्चालन गरिएका छन् । तर, यी नीतिगत छलफलहरूभन्दा पनि सबैको ध्यान आगामी नेतृत्व र त्यसले ल्याउने एकतामा अडिएको छ ।
यदि यो सम्मेलनले संस्थालाई साँच्चिकै एकीकृत गर्न सकेन र गुटबन्दी अन्त्य भएन भने प्रवासका नेपालीहरूले एनआरएनएको विकल्प खोज्न सक्ने खतरा बढ्दै गएको अभियन्ताहरू बताउँछन् ।
१२औँ विश्व सम्मेलन केवल एउटा औपचारिक जमघट मात्र हुन नहुने र यसले एनआरएनएको गुमेको विश्वास फर्काउन सक्नुपर्ने पूर्वअध्यक्ष आरके शर्माले बताए । सम्मेलनमा केही पूर्वअध्यक्षहरुको समेत सहभागिता नरहनुले केही खल्लो महसुश भएको उनले बताए ।
विवादसँगै केही उपलब्धि पनि
उसो त एनआरएनएभित्र आन्तरिक कलहका बिच केही उपलब्धि भने हासिल भएका छन् । कार्यकारी अध्यक्ष डा। बद्री केसीले संस्था विभाजनको संघारमा पुग्दा पनि नीतिगत तहमा ठुलो सफलता हात पारेको दाबी गरे ।
उनले २० वर्षदेखि उठाउँदै आएको गैरआवासीय नेपाली नागरिकताको मुद्दा कार्यान्वयनको चरणमा पुग्नुलाई संस्थाको सबैभन्दा ठुलो जितका रूपमा अर्थ्याए । डा। केसीले भने, ‘हामी आफैँभित्र निकै कठिन परिस्थितिमा थियौँ, तर यो बिचमा हामीले २० वर्षदेखि माग गर्दै आएको एनआरएन नागरिकता प्राप्त गरेका छौँ । यसले विश्वभरका नेपालीलाई कानुनी रूपमा मातृभूमिसँग सधैँका लागि जोडेको छ ‘
अर्का कार्यकारी अध्यक्ष महेश कुमार श्रेष्ठले संस्थाले आर्थिक र सामाजिक क्षेत्रमा गरेका ठोस कामहरूको फेहरिस्त प्रस्तुत गरे । उनले एनआरएनएले गफ मात्र नगरेर काम पनि गर्छ भन्ने पुष्टि भएको बताए ।
त्यसैगरी, श्रेष्ठले वैदेशिक रोजगारीमा रहेका करिब २० लाख नेपाली श्रमिकहरूलाई नेपालको सामाजिक सुरक्षा कोषमा आबद्ध गराउन एनआरएनएले खेलेको भूमिकालाई ऐतिहासिक उपलब्धिको रूपमा व्याख्या गरे ।
उनले भने, ‘गोरखाको लाप्राक बस्ती निर्माण, कोभिड–१९ को समयमा अक्सिजन कन्सन्ट्रेटर पठाउने कार्य र हालैको जाजरकोट भूकम्पमा गरिएको मानवीय सहयोगले एनआरएनए सधैँ नेपालको दुःखको साथी बनेको पुष्टि गर्छ ।’
संस्थापक महासचिव एवं पूर्व राजदूत भीम उदासले एनआरएनएले पुँजी मात्र नभई ज्ञान र प्रविधि पनि नेपाल भित्र्याउन सफल भएको बताए । उनले ‘ब्रेन गेनु’ अभियानमार्फत विदेशमा रहेका नेपाली विज्ञहरूको सीपलाई नेपालको नीति निर्माणमा जोड्न सफल भएको उल्लेख गरे ।
उनले भूकम्प र महामारी जस्ता विपत्तिमा प्रवासमा रहेका नेपालीले पसिना बगाएर पठाएको सहयोगले नै संस्थाको औचित्य पुष्टि गरिरहेको धारणा राखे ।
कुँवरले भने, ‘संस्थाभित्र समस्या होलान्, तर फिल्डमा खटिने एनआरएनहरूको रगत र पसिनाले नेपालको विकास र संकटमा ठुलो सहारा दिएको छ, यसलाई कसैले अवमूल्यन गर्न सक्दैन ।’ अब संस्थालाई पुरानै शाखमा फर्काउने हो भने एकताबद्ध बनेर नेपालको विकास र समृद्धिका लागि हातेमालो गर्नुको विकल्प नभएको पूर्वअध्यक्ष शर्माले बताए । यही धारणा पूर्वअध्यक्ष जीवा लामिछाने, भवन भट्टलगायतको पनि छ ।
नेतृत्वमा सहमतिको प्रयास
एनआरएनएको १२औँ विश्व सम्मेलन नयाँ नेतृत्व चयन गर्दै मंगलबार सक्ने कार्यक्रम छ । यसपटक सहमतिमा नेतृत्व चयनको प्रयास भइरहेको बताइएको छ । त्यसका लागि उद्घाटन सत्रपछि सघन छलफल भइरहेको अध्यक्ष श्रेष्ठले बताए ।
यसअघि नै भएको छलफलपछि अध्यक्षका उम्मेदवार रोविन शेरचनले आफ्नो उम्मेदवारी फिर्ता लिएर उपाध्यक्षमा बस्न राजी भइसकेका छन् । अन्य पदहरूमा पनि सहमति जुटाउनका लागि पहल भइरहेको श्रेष्ठको भनाइ छ ।
हालसम्म अध्यक्षमा हेमराज शर्मा र रविन बज्राचार्यको उम्मेदवारी रहेपनि रविनलाई फिर्ता लिन लगाएर शर्मालाई सर्वसम्मत अध्यक्ष बनाउने प्रयास भइरहेको हो । यस्तै महासचिवमा रामशरण सिम्खडा र चिरञ्जीवी खड्काको उम्मेदवारी रहेकामा सो पदमा पनि मिलाउनका लागि पहल भइरहेको छ । यस्तै केही पदमा भने सर्वसम्मत भइरहेको निर्वाचन समितिले जनाएको छ ।
रातोपाटी नेपालबाट साभार
