काठमाडौँ । विश्वको प्रमुख व्यापारिक जलमार्ग ‘स्ट्रेट अफ हर्मोज’ (Strait of Hormuz) लाई पुन: सुचारु गराउन र बढ्दो सैन्य तनावलाई कम गर्न अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा नयाँ कुटनीतिक पहलहरूको अपेक्षा गरिएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानलाई आगामी ४८ घण्टाभित्र उक्त समुद्री मार्ग पूर्ण रूपमा खुला गर्न अल्टिमेटम दिएपछि विश्व अर्थतन्त्र र तेल आपूर्तिमा सुधार आउने आशा पलाएको छ।
के हो मुख्य विवाद? केही समयदेखि इरानले रणनीतिक महत्त्वको ‘स्ट्रेट अफ हर्मोज’ मा अवरोध सिर्जना गरेपछि विश्वभर इन्धनको मूल्य वृद्धि भएको छ। राष्ट्रपति ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमार्फत चेतावनी दिँदै भनेका छन्, “यदि इरानले ४८ घण्टाभित्र बिना सर्त यो मार्ग खोलेन भने अमेरिकाले इरानका ठूला पावर प्लान्टहरूमा कडा कारबाही गर्नेछ।”
इरानको प्रतिक्रिया र क्षेत्रीय स्थिति ट्रम्पको यो चेतावनीपछि इरानले पनि रक्षात्मक रणनीति अपनाएको छ। इरानी सैन्य कमान्डले यदि आफ्ना ऊर्जा पूर्वाधारमा आक्रमण भएमा क्षेत्रका अन्य अमेरिकी र सहयोगी देशका पूर्वाधारहरूमा जवाफी कारबाही गर्ने बताएको छ। यसैबीच, दक्षिणी इजरायलका डिमोना र अराद जस्ता सहरहरूमा इरानी मिसाइल प्रहारबाट केही नागरिक घाइते भएका छन्, जसले गर्दा स्थिति संवेदनशील बनेको छ।
समाधानको बाटो विश्व समुदायले अहिले दुवै पक्षलाई संयम अपनाउन र सैन्य मुठभेडको सट्टा वार्ताबाट निकास निकाल्न आग्रह गरिरहेको छ। ‘स्ट्रेट अफ हर्मोज’ खुलेमा विश्व बजारमा तेलको आपूर्ति सहज हुने र मुद्रास्फीति घट्ने विश्वास गरिएको छ। यो ४८ घण्टाको समय सीमाले युद्धको भय मात्र होइन, बरु एउटा निर्णायक सहमतिको अवसर पनि ल्याउन सक्ने विज्ञहरूको विश्लेषण छ।
