काठमाडौं । “एक्लोपन विरुद्ध एकजुट” भन्ने २०२६ को नारासहित विश्व डाउन सिन्ड्रोम दिवस मनाइँदै गर्दा नेपालमा पनि डाउन सिन्ड्रोम भएका बालबालिकाको जीवनस्तर सुधारका लागि विभिन्न पहलहरू तीव्र बनेका छन्।
यस अवसरमा ग्रान्डे इन्टरनेशनल अस्पताल, एक्टिभ वुमेन अफ नेपाल (AWON) र डाउन सिन्ड्रोम सोसाइटीको सहकार्यमा स्वास्थ्य, शिक्षा र पारिवारिक सहयोगमार्फत सचेतना अभिवृद्धि गर्ने अभियान सुरु गरिएको छ।
नेपालमा प्रत्येक ७०० देखि १,१०० जन्ममध्ये एक बालबालिका डाउन सिन्ड्रोम (ट्राइसोमी २१) सँग जन्मिने अनुमान गरिएको छ। तर विज्ञहरूका अनुसार वास्तविक चुनौती रोग होइन, बरु तथ्याङ्कको कमी र सामाजिक अलगाव रहेको बताइएको छ।
अभियानले “दयामुखी दृष्टिकोण” बाट हटेर “अधिकार–आधारित दृष्टिकोण” अपनाउँदै यस्ता बालबालिकालाई मुख्यधाराको समाजमा समेट्ने लक्ष्य राखेको छ।
ग्रान्डे इन्टरनेशनल अस्पतालका मेडिकल निर्देशक डा. बिनोद बिजुक्छेले बालबालिकाको विकासका लागि चिकित्सा उपचार मात्र पर्याप्त नभएको उल्लेख गर्दै प्रारम्भिक हस्तक्षेप, पारिवारिक समावेशीकरण र जीवन–सीप विकासमा जोड दिनुपर्ने बताए। उनका अनुसार शारीरिक र बोली–थेरापी समयमै सुरु गर्न सके उल्लेखनीय सुधार सम्भव हुन्छ।
उनले बालबालिकालाई घरायसी कामकाज, सामाजिक गतिविधि र दैनिक जीवनमा सहभागी गराउनुपर्नेमा जोड दिँदै सही वातावरण पाए उनीहरू आत्मनिर्भर र सफल जीवन बाँच्न सक्षम हुने बताए।
समावेशी शिक्षाको अवधारणालाई पनि अभियानको मुख्य आधारका रूपमा अघि सारिएको छ। डाउन सिन्ड्रोम भएका बालबालिकालाई अलग “रिसोर्स कक्षा” मा सीमित नगरी मुख्यधाराको कक्षामा समावेश गर्ने, शिक्षकलाई विशेष तालिम दिने र विद्यार्थीबीच सकारात्मक व्यवहार विकास गर्ने योजना अघि सारिएको छ।
डाउन सिन्ड्रोम सोसाइटी नेपाल र एक्टिभ वुमेन अफ नेपाल (AWON) का अध्यक्ष बाबा सरकार श्रेष्ठले यस प्रकारको समावेशी शिक्षाले विशेष गरी आमाहरूमा पर्ने सामाजिक दबाब र मानसिक पीडा कम गर्न मद्दत गर्ने बताए।
यसैबीच, निजी क्षेत्रले पनि सामाजिक उत्तरदायित्व अन्तर्गत सहयोग विस्तार गरिरहेको छ। इब्बी नेपाल जस्ता संस्थाले आँखा शिविर र स्वास्थ्य परीक्षण कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएका छन्।
विशेषज्ञहरूका अनुसार डाउन सिन्ड्रोम भएका बालबालिकामा जन्मजात मुटु र दृष्टि सम्बन्धी समस्या देखिने सम्भावना बढी हुने भएकाले नियमित स्वास्थ्य परीक्षण र विशेष उपचार सेवा अत्यन्त आवश्यक रहेको छ।
समग्रमा, नेपालमा हालका यी पहलहरूले डाउन सिन्ड्रोम भएका व्यक्तिहरूलाई समाजमा समान अवसरसहित आत्मनिर्भर जीवनतर्फ अघि बढाउने आशा जगाएको छ।
