अमेरिकी डलरको मूल्य निरन्तर उच्च तहमा रहँदा नेपाली रुपैयाँमाथिको दबाब पनि बढ्दै गएको छ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले आज भदौ २२ गते सोमबारका लागि सार्वजनिक गरेको विनिमयदरअनुसार एक अमेरिकी डलरको बिक्रीदर १५१ रुपैयाँ ४८ पैसा पुगेको छ। यो दरले विदेशी मुद्रा बजारमा डलरको बलियो अवस्थालाई संकेत गरेको छ।
डलरको मूल्य बढ्दा यसको प्रत्यक्ष असर नेपालको आयात व्यापारमा पर्छ। नेपालले पेट्रोलियम पदार्थ, औद्योगिक कच्चा पदार्थ, सवारीसाधन, औषधि तथा विभिन्न उपभोग्य सामग्री ठूलो मात्रामा आयात गर्ने भएकाले डलर महँगिँदा आयात लागत बढ्ने र त्यसको असर अन्ततः बजार मूल्यमा देखिन सक्ने अर्थविद्हरू बताउँछन्।
डलर बलियो हुँदा विदेशमा अध्ययन गरिरहेका वा अध्ययनका लागि जाने तयारीमा रहेका विद्यार्थीको खर्च बढ्छ। त्यस्तै, वैदेशिक भ्रमण, स्वास्थ्य उपचार तथा अन्य प्रयोजनका लागि विदेशी मुद्रा खरिद गर्नुपर्ने सर्वसाधारणलाई पनि थप आर्थिक भार पर्छ।
आयातमा आधारित व्यवसाय सञ्चालन गर्ने उद्योगी–व्यवसायीका लागि समेत डलरको मूल्यवृद्धि चुनौतीपूर्ण बन्न सक्छ। आयात लागत बढेपछि उत्पादन लागत र उपभोक्ता मूल्यमा समेत दबाब सिर्जना हुन सक्छ।
डलर महँगिँदा विदेशबाट आउने रेमिट्यान्सको नेपाली रुपैयाँमा रूपान्तरण गर्दा प्राप्त रकम बढ्ने भएकाले वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपाली र उनीहरूका परिवारलाई भने केही राहत मिल्छ।
उदाहरणका लागि, विदेशबाट पठाइएको १ हजार अमेरिकी डलरको रकम केही समयअघिको तुलनामा अहिले बढी नेपाली रुपैयाँमा साट्न सकिन्छ।
निर्यात व्यवसायीहरूले पनि डलर बलियो हुँदा तुलनात्मक लाभ लिन सक्छन्, यद्यपि नेपालको निर्यात संरचना अझै कमजोर भएकाले यसको प्रभाव सीमित रहने विश्लेषकहरू बताउँछन्।
राष्ट्र बैंकका अनुसार सोमबार युरोको बिक्रीदर १७५ रुपैयाँ ९९ पैसा र बेलायती पाउण्ड स्टर्लिङको बिक्रीदर २०४ रुपैयाँ ८५ पैसा कायम भएको छ। यसले विश्वका प्रमुख मुद्राहरूको तुलनामा नेपाली रुपैयाँ कमजोर दबाबमा रहेको संकेत गर्छ।
नेपालको विनिमयदर भारतीय रुपैयाँसँग स्थिर सम्बन्धमा आधारित भएकाले अमेरिकी डलरको अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा हुने उतारचढावको प्रभाव नेपाली रुपैयाँमा पनि पर्छ। आगामी दिनमा अमेरिकी अर्थतन्त्र, अन्तर्राष्ट्रिय ब्याजदर र विश्व व्यापारको अवस्थाले डलरको दिशालाई निर्धारण गर्नेछ।
अर्थशास्त्रीहरूका अनुसार डलरको मूल्य अत्यधिक बढ्दै गएमा आयातजन्य मुद्रास्फीति बढ्न सक्छ। तर रेमिट्यान्स प्रवाह बलियो रहेमा विदेशी मुद्रा सञ्चिति व्यवस्थापनमा भने सकारात्मक योगदान पुग्न सक्छ।
डलर १५१ रुपैयाँ ४८ पैसामा पुग्नु केवल मुद्रा विनिमयको समाचार होइनस यसले नेपालीको भान्सादेखि व्यवसाय, शिक्षा, पर्यटन र रेमिट्यान्ससम्म प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने आर्थिक संकेत पनि हो।
डलर बलियो हुँदा रेमिट्यान्स बढे पनि आयात महँगिने भएकाले यसको दीर्घकालीन असर अर्थतन्त्रले कसरी व्यवस्थापन गर्छ भन्ने विषय महत्वपूर्ण बन्नेछ।
