काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसको आठ दशक लामो राजनीतिक इतिहासमा डा. डिला संग्रौला (पन्त) ले नयाँ अध्याय थपेकी छन्। पार्टीको १५औँ महाधिवेशनबाट उनी नेपाली कांग्रेसकी पहिलो महिला महामन्त्री बनेकी छन्। विधान संशोधनमार्फत सिर्जना गरिएको महिला महामन्त्री पदमा ३ हजार ११८ मत प्राप्त गर्दै निर्वाचित भएकी संग्रौलाको यो जितलाई पार्टीभित्र महिला नेतृत्वको प्रतिनिधित्व र राजनीतिक अवसरको विस्तारका दृष्टिले महत्त्वपूर्ण घटनाका रूपमा हेरिएको छ।
नेपाली राजनीतिमा लामो समयदेखि सक्रिय संग्रौलाको यो सफलता व्यक्तिगत उपलब्धिमा मात्र सीमित छैन। राजनीतिक दलको नेतृत्व तहमा महिलाको सहभागिता, निर्णय प्रक्रियामा उनीहरूको भूमिका र नयाँ पुस्ताका लागि नेतृत्वको ढोका खोल्ने सन्दर्भमा पनि यसले विशेष अर्थ राख्छ। पार्टीको सर्वोच्च नेतृत्व तहमा महिलाको उपस्थिति अझ सशक्त बनाउने बहस चलिरहेका बेला संग्रौलाको निर्वाचनले नेपाली कांग्रेसभित्र महिला नेतृत्वको भूमिकालाई नयाँ ढंगले स्थापित गर्ने अवसर सिर्जना गरेको छ।
महिला महामन्त्री पदका लागि भएको प्रतिस्पर्धामा संग्रौलाले ३ हजार ११८ मत प्राप्त गरिन्। उनकी प्रतिस्पर्धी महालक्ष्मी उपाध्याय (डिना) ले २ हजार ८६४ र रीता खनालले ८०४ मत प्राप्त गरिन्। उपाध्यायलाई २५४ मतले पछि पार्दै विजयी भएकी संग्रौलाको निर्वाचनले पार्टीको आन्तरिक लोकतन्त्रमा प्रतिस्पर्धा र महिला नेतृत्वको उपस्थितिलाई एकैसाथ चर्चामा ल्याएको छ।
दाङमा जन्मिएकी संग्रौलाको राजनीतिक यात्रा विद्यार्थी जीवनबाट सुरु भएको थियो। उनले २०२० सालदेखि विद्यार्थी राजनीतिमा सक्रियता देखाएकी थिइन्। २०३८ सालमा महेन्द्र बहुमुखी क्याम्पसको स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियन (स्ववियु) सदस्यका रूपमा काम गरेपछि उनको राजनीतिक यात्राले थप गति लिएको थियो। पछि मोरङलाई आफ्नो मुख्य राजनीतिक कर्मथलो बनाएकी उनले संगठन निर्माण, महिला अधिकार र पार्टीको सांगठनिक गतिविधिमा निरन्तर भूमिका निर्वाह गर्दै आएकी छन्।
संग्रौलाले २०५९ सालमा शेरबहादुर देउवा नेतृत्वको नेपाली कांग्रेस प्रजातान्त्रिकमा रहेर काम गरिन्। २०७४ सालमा पार्टी एकीकरण भएपछि उनी मोरङ जिल्ला उपसभापति बनिन्। त्यसअघि २०६८ सालमा नेपाल महिला संघको केन्द्रीय तदर्थ समितिको अध्यक्षको जिम्मेवारी सम्हालेकी उनी २०७२ सालको १३औँ महाधिवेशनबाट नेपाली कांग्रेसको केन्द्रीय सदस्यमा निर्वाचित भएकी थिइन्।
२०७४ सालको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा समानुपातिक प्रणालीबाट सांसद बनेकी संग्रौला १४औँ महाधिवेशनबाट पनि केन्द्रीय सदस्यमा निर्वाचित भइन्। गत पुसमा सम्पन्न विशेष महाधिवेशनबाट सहमहामन्त्री बनेकी उनी करिब १० महिनामै महामन्त्रीको जिम्मेवारीमा पुगेकी हुन्। विद्यार्थी राजनीतिदेखि पार्टीको केन्द्रीय नेतृत्वसम्मको उनको यात्राले संगठनभित्र लामो समय काम गर्दै नेतृत्व तहमा पुग्ने राजनीतिक प्रक्रियालाई पनि प्रतिबिम्बित गर्छ।
महामन्त्रीमा निर्वाचित भएपछि संग्रौलाले नेपाली कांग्रेसलाई नयाँ उचाइ र नयाँ बाटोमा अघि बढाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेकी छन्। उनले युवा पुस्ताको चाहना र अपेक्षाअनुसार पार्टीलाई रूपान्तरण गर्ने अभियानमा आफू प्रतिबद्ध भएर लाग्ने बताएकी छन्।
“कांग्रेसलाई नयाँ उचाइ र नयाँ बाटोमा लैजानेछौँ। अहिलेको युवा पुस्ताले चाहेजस्तो कांग्रेस बनाउने हाम्रो महान् अभियानमा प्रतिबद्ध भएर लाग्नेछु,” उनको भनाइ छ।
संग्रौलाले आफ्नो विजयलाई समग्र महिलाको गौरव र योगदानसँग जोड्दै आफू सधैँ रूपान्तरण, पुस्तान्तरण र सुशासनको पक्षमा रहेको स्पष्ट पारेकी छन्। उनका यी प्रतिबद्धताले अब पार्टीभित्र संगठनात्मक सुधार, नयाँ पुस्ताको सहभागिता र नेतृत्वमा महिलाको भूमिकाबारे कस्तो बहस अघि बढ्छ भन्ने चासोसमेत बढाएको छ।
नेपाली कांग्रेसको राजनीतिमा संग्रौलाको निर्वाचनले महिला नेतृत्वलाई केवल प्रतिनिधित्वको विषयका रूपमा नभई पार्टीको नीति निर्माण र निर्णय प्रक्रियासँग जोडेर हेर्ने अवसर दिएको छ। यद्यपि, महिला महामन्त्री पदमा उनको निर्वाचनले मात्र सबै संरचनागत चुनौती समाधान हुने होइन। नेतृत्वमा प्राप्त अवसरलाई व्यवहारमा रूपान्तरण गर्दै पार्टीभित्र महिला, युवा तथा विविध समुदायको अर्थपूर्ण सहभागिता विस्तार गर्नु आगामी दिनको महत्त्वपूर्ण कार्य हुनेछ।
त्यस्तै, पुस्तान्तरणको बहसले सार्थकता पाउन नयाँ पुस्तालाई संगठनमा स्थान दिने, उनीहरूको आवाजलाई निर्णय प्रक्रियामा समेट्ने र राजनीतिक दलप्रति नागरिकको विश्वास बलियो बनाउने विषय पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण रहनेछन्। सुशासनको प्रतिबद्धता व्यवहारमा देखिन पारदर्शिता, जवाफदेहिता र जनताका सरोकारप्रति उत्तरदायी राजनीतिक अभ्यास आवश्यक हुन्छ।
यस अर्थमा संग्रौलाको नयाँ जिम्मेवारी नेपाली कांग्रेसका लागि एउटा अवसर र चुनौती दुवै हो। पार्टीको ऐतिहासिक विरासतलाई कायम राख्दै बदलिँदो समयका अपेक्षा सम्बोधन गर्ने, महिलाको नेतृत्व क्षमतालाई थप अवसर दिने र युवा पुस्तासँगको सम्बन्ध बलियो बनाउने काममा उनको भूमिका कस्तो रहन्छ भन्ने विषय आगामी दिनमा महत्त्वपूर्ण हुनेछ।
नेपाली राजनीतिमा महिलाहरूले विभिन्न अवरोध पार गर्दै नेतृत्व तहसम्म पुग्न लामो संघर्ष गरेका छन्। त्यस्तो पृष्ठभूमिमा नेपाली कांग्रेसको इतिहासमा पहिलो महिला महामन्त्रीका रूपमा संग्रौलाको प्रवेशले राजनीतिमा सक्रिय हुन चाहने महिला तथा युवतीका लागि नेतृत्वमा पुग्ने सम्भावनाको एउटा उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ। अब यो उपलब्धि पार्टीको समग्र कार्यशैली, समावेशिता र राजनीतिक संस्कारमा कस्तो परिवर्तनसँग जोडिन्छ भन्ने कुरा व्यवहारले देखाउनेछ।
