काठमाडौं । नेपालमै उद्यमशीलताको विकास, युवालाई स्वरोजगारतर्फ आकर्षित गर्ने तथा महिला उद्यमीहरूको व्यावसायिक यात्रालाई दिगो बनाउने विषयमा स्टार्टअप समिट नेपाल २०२६ की अध्यक्ष शोभा ज्ञवाली र राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत देवेन्द्र रमण खनालबीच भेटवार्ता भएको छ।
बुधबार भएको भेटवार्तामा नेपालमा स्टार्टअप उद्यमको सम्भावना, सरकारले उपलब्ध गराउँदै आएको स्टार्टअप कर्जा, वित्तीय पहुँच, बैंकिङ क्षेत्रको भूमिका तथा युवा र महिलालाई उद्यमशीलतामा जोड्ने विषयमा विस्तृत छलफल भएको थियो।
स्टार्टअप समिट नेपाल २०२६ की अध्यक्ष शोभा ज्ञवालीले स्टार्टअप समिटको उद्देश्य, यसको अभियान र देशव्यापी कार्यक्रमको अवधारणाबारे जानकारी गराउँदै स्टार्टअप केवल नयाँ व्यवसाय सुरु गर्ने विषय मात्र नभई युवाको सोच, सीप, सिर्जनशीलता र सम्भावनालाई आर्थिक उत्पादनसँग जोड्ने अभियान भएको बताइन्।
उनले प्लस टु वा स्नातक तहको अध्ययन पूरा गरेपछि ठूलो संख्यामा नेपाली युवा विदेशिने प्रवृत्तिप्रति चिन्ता व्यक्त गर्दै युवालाई विदेश जानबाट रोक्ने भाषण मात्र पर्याप्त नहुने बताइन्। बरु नेपालमै सम्मानजनक आम्दानी गर्न सकिने, आफ्नै व्यवसाय सञ्चालन गर्न सकिने, रोजगारी सिर्जना गर्न सकिने र भविष्य निर्माण गर्न सकिने वातावरण बनाउनुपर्ने उनको भनाइ थियो। त्यसका लागि युवालाई सानै उमेरदेखि उद्यमशीलताको शिक्षा, व्यावहारिक ज्ञान, वित्तीय पहुँच, प्रविधि, बजार र अनुभवी उद्यमीको मार्गदर्शन उपलब्ध गराउनुपर्नेमा उनले जोड दिइन्।
ज्ञवालीले महिला उद्यमशीलताको क्षेत्रमा आफूले करिब १५ वर्षदेखि गर्दै आएको काम र अनुभवलाई अब नयाँ पुस्ताका युवा तथा महिलालाई उद्यममा जोड्ने अभियानसँग सम्बन्धित गराउन खोजेको बताइन्। महिलालाई व्यवसाय सुरु गर्न मात्र होइन, त्यसलाई टिकाउन, विस्तार गर्न र आत्मनिर्भर बन्न सक्ने बनाउनु आजको आवश्यकता भएको उनको धारणा थियो।
उनका अनुसार स्टार्टअप समिट नेपाल २०२६ काठमाडौंका विभिन्न कार्यक्रम, त्रिभुवन विश्वविद्यालय, विद्यालय तथा कलेजमा भएका उद्यमशीलता सम्बन्धी अन्तरक्रिया र महिला उद्यमशीलताका विषयलाई समेट्दै सातै प्रदेश र जिल्लास्तरसम्म पुग्ने अभियानका रूपमा अघि बढिरहेको छ।
उनले स्टार्टअप समिटको मुख्य उद्देश्य युवालाई व्यवसाय कसरी सुरु गर्ने, लगानी कसरी जुटाउने, बजार कसरी खोज्ने, व्यवसायलाई कसरी दिगो बनाउने र नेपालमै बसेर आर्थिक रूपमा आत्मनिर्भर कसरी बन्ने भन्ने विषयमा व्यावहारिक रूपमा सिकाउनु रहेको स्पष्ट पारिन्। पढाइ पूरा गरेपछि विदेश जाने विकल्प मात्रै देख्ने युवालाई नेपालमै पनि अवसर छन् भन्ने विश्वास दिलाउनुपर्ने उनको भनाइ थियो।
भेटमा राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत देवेन्द्र रमण खनालले नेपालमा सम्भावनाको कमी नभए पनि ती सम्भावनालाई पहिचान गरेर व्यावसायिक रूपमा उपयोग गर्ने सोच, धैर्यता र निरन्तरताको कमी रहेको धारणा राखे। उनका अनुसार नेपाली युवामा छोटो समयमै ठूलो उपलब्धि हासिल गर्ने अपेक्षा बढ्दै गएको छ। व्यवसाय सुरु गरेपछि त्यसलाई स्थापित हुन समय लाग्छ, मेहनत गर्नुपर्छ र निरन्तरता दिनुपर्छ भन्ने यथार्थ बुझ्न आवश्यक छ। छिटो प्रतिफल खोज्ने र व्यवसायमा आवश्यक धैर्यता तथा लगनशीलता नदेखाउने प्रवृत्तिले उद्यमशीलताको विकासमा चुनौती थपेको उनको भनाइ थियो।
खनालले नेपालमा उद्यमशीलता प्रवर्द्धनका लागि बैंकिङ क्षेत्रले विगतदेखि नै विभिन्न वित्तीय कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको स्मरण गराए। सहुलियतपूर्ण कर्जा, बिना धितो कर्जा, शैक्षिक प्रमाणपत्रका आधारमा उपलब्ध गराइने कर्जा तथा महिला उद्यमशीलता कर्जाजस्ता कार्यक्रममार्फत नयाँ उद्यमीलाई प्रोत्साहन गर्ने प्रयास हुँदै आएको उनले बताए। स्टार्टअप कर्जा कार्यक्रम पनि नयाँ सोच, नवीन प्रविधि र सिर्जनशीलतालाई व्यवसायमा रूपान्तरण गर्ने महत्वपूर्ण अवसर भएको उनको धारणा थियो।
उनले सरकारले सहुलियतपूर्ण कर्जा उपलब्ध गराउँदैमा मात्र उद्यमशीलता विकास नहुने स्पष्ट पार्दै प्राप्त कर्जालाई उत्पादनशील क्षेत्रमा लगानी गर्ने, व्यवसायप्रति जिम्मेवार बन्ने र ऋणको सदुपयोग गर्ने संस्कार पनि विकास हुनुपर्नेमा जोड दिए। व्यवसायका लागि लिएको कर्जा उत्पादन र आम्दानी सिर्जना गर्ने क्षेत्रमा लगाउनुपर्नेमा विलासिताका वस्तु तथा अनुत्पादक क्षेत्रमा खर्च गर्ने प्रवृत्तिले वित्तीय स्रोतको सही उपयोग हुन नसकेको उनको भनाइ थियो।
‘नेपालको सम्भावना हाम्रै गाउँबस्ती र खेतबारीमा छ’
खनालले नेपालको भौगोलिक, प्राकृतिक र सांस्कृतिक विविधतालाई उद्यमशीलताको ठूलो आधारका रूपमा व्याख्या गरे। हिमाल, पहाड र तराईको विविधताले नेपालमा कृषि, पर्यटन, जडीबुटी, वन पैदावार, खाद्य प्रशोधन तथा स्थानीय उत्पादनमा असंख्य सम्भावना रहेको उनले उल्लेख गरे।
उनले गाउँघरमा खेर गइरहेका आँप, फलफूल तथा अन्य कृषि उत्पादनलाई संकलन गरेर अचार, प्रशोधित खाद्यवस्तु तथा बजारमा बिक्री गर्न सकिने सामग्री बनाउने हो भने त्यसबाट राम्रो आम्दानी र रोजगारी सिर्जना गर्न सकिने उदाहरण प्रस्तुत गरे। सामान्य देखिने स्थानीय उत्पादनलाई पनि व्यावसायिक सोच, प्रविधि, प्याकेजिङ र बजारसँग जोड्न सके आर्थिक अवसरमा रूपान्तरण गर्न सकिने उनको भनाइ थियो।
तर यस्ता सम्भावनालाई व्यावसायिक उद्यममा रूपान्तरण गर्न स्थानीय तह, प्रदेश सरकार र संघीय सरकारले पर्याप्त चासो, प्रोत्साहन र सहजीकरण गर्नुपर्ने उनले बताए। गाउँमै रहेका महिला तथा युवालाई स्थानीय स्रोतसाधनको उपयोग गर्न सिकाउने, बजारसँग जोड्ने र वित्तीय पहुँच उपलब्ध गराउने हो भने विदेश जानुपर्ने बाध्यतालाई समेत कम गर्न सकिने उनको धारणा थियो।
सरकारको स्टार्टअप कर्जा कार्यक्रम र राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको भूमिका
नेपाल सरकारले उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयअन्तर्गतको औद्योगिक व्यवसाय विकास प्रतिष्ठानमार्फत स्टार्टअप उद्यम कर्जा कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ। यस कार्यक्रमको उद्देश्य नवीन सोच, प्रविधि र सिर्जनशीलतालाई व्यावसायिक उद्यममा रूपान्तरण गर्न सहुलियतपूर्ण वित्तीय पहुँच उपलब्ध गराउनु हो।
यस कार्यक्रमअन्तर्गत औद्योगिक व्यवसाय विकास प्रतिष्ठानले उद्यमीका परियोजना मूल्यांकन तथा सिफारिस गर्ने र राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकले कर्जा प्रवाह गर्ने व्यवस्था गरिएको छ। कर्जा सुरक्षणका लागि निक्षेप तथा कर्जा सुरक्षण कोषसमेत जोडिएको छ।
सरकारको यस कार्यक्रमले कृषि, पर्यटन, सूचना प्रविधि, उत्पादन, स्वास्थ्य, शिक्षा तथा अन्य नवीन उद्यमका क्षेत्रमा नयाँ सम्भावना खोजिरहेका युवालाई अवसर प्रदान गरेको छ। आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा ६०० उद्यमीलाई करिब ८८ करोड ६६ लाख रुपैयाँ स्टार्टअप कर्जा प्रवाह भएको थियो भने त्यसपछिको चरणमा १० हजारभन्दा बढी परियोजना प्रस्ताव प्राप्त भएको र ९६६ उद्यमी कर्जाका लागि सिफारिस भएको विवरण सार्वजनिक भएको थियो। कान्तिपुर +1
महिला उद्यमशीलतादेखि युवा पुस्ताको भविष्यसम्म
भेटवार्तामा अध्यक्ष ज्ञवालीले महिला उद्यमशीलताको क्षेत्रमा लामो समयदेखि आफूले गर्दै आएको काम, अनुभव र अभियानलाई अब देशव्यापी स्टार्टअप अभियानसँग जोड्न खोजेको बताइन्। महिलालाई व्यवसाय सुरु गर्न प्रेरित गर्नु मात्र पर्याप्त नभई उनीहरूले सञ्चालन गरेका व्यवसायलाई दिगो, प्रतिस्पर्धी र विस्तारयोग्य बनाउन आवश्यक सहयोग उपलब्ध गराउनुपर्ने उनको धारणा थियो।
उनले महिला उद्यमीले भोग्ने वित्तीय पहुँचको समस्या, बजारको अभाव, प्रविधि र व्यावसायिक ज्ञानको कमी तथा पारिवारिक र सामाजिक चुनौतीलाई सम्बोधन गर्न बैंक तथा वित्तीय संस्थाको भूमिका महत्वपूर्ण हुने बताइन्। महिलालाई उद्यमीका रूपमा स्थापित गर्न सके त्यसले एउटा व्यक्तिको मात्र होइन, परिवार, समुदाय र समग्र अर्थतन्त्रको जीवनस्तरमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउने उनको विश्वास थियो।
उनका अनुसार स्टार्टअप समिट नेपाल २०२६ ले काठमाडौंमा विभिन्न कार्यक्रम, त्रिभुवन विश्वविद्यालयको केन्द्रीय व्यवस्थापन विभागसँगको सहकार्यमा उद्यमशीलता अन्तरक्रिया, विद्यालय तथा कलेजस्तरीय कार्यक्रम र महिला उद्यमशीलतासम्बन्धी छलफल सम्पन्न गरिसकेको छ। गत कात्तिक १८ गते पोखरामा गण्डकी प्रदेशस्तरीय कार्यक्रमसमेत सम्पन्न भएको थियो। उक्त कार्यक्रमले प्रदेशस्तरमा स्टार्टअप र उद्यमशीलताबारे नयाँ बहस तथा सम्भावनाको ढोका खोल्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको उनले उल्लेख गरिन्।
अब यी अभियानलाई सातै प्रदेश हुँदै जिल्ला जिल्लासम्म विस्तार गर्ने र युवालाई व्यवसायको सुरुवाती चरणदेखि नै आवश्यक ज्ञान, सीप, वित्तीय पहुँच, प्रविधि र बजारसँग जोड्ने लक्ष्य रहेको उनले बताइन्।
सहकार्यबाट सम्भावनालाई परिणाममा बदल्ने अपेक्षा
भेटवार्तामा दुवै पक्षले स्टार्टअप उद्यमको विकासका लागि वित्तीय स्रोत उपलब्ध गराउनुका साथै उद्यमीलाई सही मार्गदर्शन, व्यावसायिक ज्ञान र बजारको पहुँच उपलब्ध गराउनु पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण रहेको धारणा राखेका थिए। बैंकिङ क्षेत्र, सरकारी निकाय, निजी क्षेत्र, शैक्षिक संस्था र उद्यमीबीच सहकार्य विस्तार गर्न सके नयाँ पुस्तालाई उद्यमशीलतातर्फ आकर्षित गर्न सकिने विषयमा छलफल भएको थियो।
स्टार्टअप समिट नेपाल २०२६ र राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकबीच आगामी दिनमा हुन सक्ने सहकार्य तथा युवामैत्री उद्यमशीलता कार्यक्रमलाई कसरी प्रभावकारी बनाउने भन्ने विषयमा समेत विचार आदानप्रदान भएको थियो। भेटवार्ता सौहार्दपूर्ण वातावरणमा सम्पन्न भएको थियो।
नेपालमा अवसर छैन भनेर विदेशिने युवालाई अवसर खोज्न र सिर्जना गर्न आफ्नै देशमा पनि सकिन्छ भन्ने विश्वास दिलाउनु आजको आवश्यकता हो। रोजगारी खोज्ने युवा नै रोजगारी सिर्जना गर्ने उद्यमी बन्न सकून्, गाउँमा खेर गइरहेका स्रोतसाधनले बजार पाऊन्, महिलाको सीपले व्यवसायको रूप लिन सकोस् र नयाँ पुस्ताले नेपालमै आफ्नो भविष्य देख्न सकोस् भन्ने उद्देश्य नै स्टार्टअप समिट नेपाल २०२६ को मूल अभियानका रूपमा अघि बढेको छ।