कम्प्युटर एसोसिएसन नेपाल (CAN Federation) ले नेपाल–भारत डिजिटल मार्गको अवधारणागत ढाँचा औपचारिक रूपमा सार्वजनिक गरेको छ। उक्त अबधारणा CAN Federation का वरिष्ठ उपाध्यक्ष तथा दीर्घ अनुभव भएका सूचना–प्रविधि नीति विज्ञ चिरञ्जिबी अधिकारीको नेतृत्वमा तयार गरिएको हो। तीन दशकदेखि डिजिटल नीति, सूचना–प्रविधि कानून, डिजिटल सरकार, कृत्रिम बुद्धिमत्ता नीति तथा ई–शासनको विकासमा सक्रिय अधिकारीले प्रस्तुत गरेको यो डिजिटल मार्गले दक्षिण एसियाको डिजिटल रूपान्तरणलाई आगामी वर्षहरूमा तीव्र बनाउने लक्ष्य राख्छ।
नेपालको सूचना–प्रविधि दशक २०२४–२०३४ रणनीतिलाई भारतको डिजिटल सार्वजनिक पूर्वाधारसँग जोडेर दुवै देशबीच सुरक्षित, एकीकृत र नवप्रवर्तन–मैत्री वातावरण निर्माण गर्नु यस मार्गको प्रमुख उद्देश्य हो। यसले नेपाल–भारतलाई साझा डिजिटल आर्थिक क्षेत्रका रूपमा स्थापित गर्दै प्रविधि आदान–प्रदान तथा क्षेत्रमा आधारित सहकार्यलाई संस्थागत गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
ढाँचामा सात मूल आधारस्तम्भ समेटिएका छन्। पहिलो, सीमा–पार आर्थिक प्रवाह (फिनटेक) एकीकरण, जसअन्तर्गत भारतको एकीकृत भुक्तानी प्रणाली (यूपीआई) र नेपालका भुक्तानी सेवाहरूबीच अन्तरसंयोजन विस्तार गरी छिटो, सुरक्षित र किफायती भुक्तानी सुविधा बलियो बनाइनेछ। दोस्रो, नवप्रवर्तन र उद्यम–सहकार्य कार्यक्रम मार्फत दुवै देशका उद्यमी र नवप्रवर्तकलाई व्यवसाय विकास, लगानी पहूँच तथा संयुक्त उत्पादन निर्माणमा सहयोग गरिनेछ। तेस्रो, सीप तथा प्रमाणपत्र आदान–प्रदान जसअनुसार सूचना–प्रविधिसम्बन्धी तालिम र प्रमाणपत्रको पारस्परिक मान्यताबाट रोजगारी र सीपको विनिमय सहज बनाइनेछ।
चौथो, साइबर सुरक्षा सहकार्य, जसअन्तर्गत नेपालका एनपी–सर्ट र भारतका सर्ट–इनबीच वास्तविक समयमा साइबर जोखिमको जानकारी आदान–प्रदान र संयुक्त सुरक्षा अभ्यास सञ्चालन गरिनेछ। पाँचौँ, कृत्रिम बुद्धिमत्ता तथा अनुसन्धान सहकार्य अन्तर्गत नेपाली भाषाका प्रविधि मोडेल विकास, साझा अनुसन्धान तथा विश्वविद्यालय–स्तरीय सहकार्य विस्तार गरिनेछ। छैटौँ, डिजिटल पूर्वाधार सुदृढीकरण मार्फत उन्नत स्तरका डेटा केन्द्र, फाइबर नेटवर्क विस्तार, बादल–आधारित (क्लाउड) संरचना तथा सीमा–पार डिजिटल जडान सुदृढ गरिनेछ। सातौँ, नीतिगत मिलान तथा सुधार मार्फत दुवै देशका डेटा सुरक्षा, डिजिटल पहिचान, र अनलाइन व्यापारसम्बन्धी कानुनी संरचनालाई मिलाएर डिजिटल कारोबारलाई सरल बनाइनेछ।
ढाँचा सार्वजनिक कार्यक्रममा चिरञ्जिबी अधिकारीले नेपाल–भारत डिजिटल मार्ग प्रविधिमात्र केन्द्रित योजना नभई दुवै मुलुकको साझा आर्थिक दृष्टि भएको बताए। उनका अनुसार, यस पहलले नवप्रवर्तनका अवसर बढाउने, प्राविधिक क्षमतामा वृद्धि गर्ने र नेपाललाई विश्वस्तरमा प्रतिस्पर्धी सफ्टवेयर तथा सूचना–प्रविधि सेवाको केन्द्र बनाउन मद्दत गर्नेछ। CAN Federation का अनुसार, यस मार्गले नेपालमा करिब १५ लाख सूचना–प्रविधि रोजगारी सिर्जना गर्न तथा ३ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको प्रविधि सेवा निर्यात लक्ष्य प्राप्तिमा महत्वपूर्ण योगदान गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
