काठमाडौं । इरान–सम्बन्धित संकटका कारण विश्व ऊर्जा आपूर्तिमा ठूलो असर परेको छ। युद्ध सुरु भएको झण्डै ५० दिन पुग्न लाग्दा विश्वले ५० अर्ब डलरभन्दा बढी मूल्य बराबरको कच्चा तेल उत्पादन अवसर गुमाएको विश्लेषकहरूले बताएका छन्।
विश्लेषकहरूका अनुसार यो संकटको प्रभाव आगामी केही महिना मात्र नभई वर्षौंसम्म देखिन सक्नेछ। हालसम्म विश्व बजारबाट ५० करोड ब्यारेलभन्दा बढी कच्चा तेल र कन्डेन्सेट आपूर्ति प्रभावित भएको छ, जसलाई आधुनिक इतिहासकै ठूलो ऊर्जा आपूर्ति अवरोधमध्ये एक मानिएको छ।
यसबीच हर्मुज जलमार्ग को अवस्थाबारे पुनः अस्थिरता देखिएको छ। लेबनानमा युद्धविरामपछि इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराक्चीले जलमार्ग खुला रहेको बताए पनि पछिल्ला घटनाक्रममा इरानले पुनः नियन्त्रणमा लिएको संकेत गरिएको छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प ले भने इरानसँगको तनाव चाँडै अन्त्य हुने सम्झौताप्रति आफू विश्वस्त रहेको बताएका छन्, तर यसको निश्चित समय अझै स्पष्ट भएको छैन।
केप्लरको तथ्याङ्कअनुसार मार्चदेखि खाडी क्षेत्रका देशहरूमा दैनिक करिब ८० लाख ब्यारेल कच्चा तेल उत्पादन क्षमता प्रभावित भएको छ। यसले विश्वका ठूला ऊर्जा कम्पनीहरूको संयुक्त उत्पादन बराबरको आपूर्ति कटौती देखाएको छ।
साउदी अरब, कतार, यूएई, कुवेत, बहराइन र ओमानबाट हुने हवाई इन्धन निर्यात पनि तीव्र रूपमा घटेको छ। फेब्रुअरीमा १ करोड ९६ लाख ब्यारेल रहेको निर्यात मार्च–अप्रिलमा ४१ लाख ब्यारेलमा झरेको तथ्यांकले देखाएको छ।
औसत प्रतिब्यारेल १०० डलरको मूल्यका आधारमा, यो अवरोधले करिब ५० अर्ब डलर बराबरको राजस्व घाटा भएको अनुमान गरिएको छ। यो रकम केही साना युरोपेली देशहरूको वार्षिक अर्थतन्त्र बराबर रहेको विश्लेषण गरिएको छ।
यद्यपि, जलमार्ग खुला भए पनि आपूर्ति प्रणाली तत्काल पुरानै अवस्थामा फर्कन कठिन हुने देखिएको छ। भण्डारण घट्दै गएको र उत्पादन अवरोध दैनिक १ करोड २० लाख ब्यारेलसम्म पुगेको बताइएको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार कुवेत र इराकका तेल क्षेत्रहरूलाई सामान्य अवस्थामा फर्कन ४ देखि ५ महिना लाग्न सक्छ भने कतारको प्रमुख ऊर्जा पूर्वाधारको पूर्ण पुनर्स्थापना हुन अझै लामो समय लाग्ने अनुमान गरिएको छ।
समग्रमा, वर्तमान संकटले विश्व ऊर्जा बजारलाई चुनौती दिए पनि दीर्घकालीन समाधानतर्फको कूटनीतिक प्रयासले स्थिरता फर्काउने आशा बढाएको छ।
