काठमाडौं । नेपालको वैदेशिक व्यापार सामान्यतः आयातमुखी देखिए पनि केही स्वदेशी कच्चा पदार्थमा आधारित वस्तुहरूले भने अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा उल्लेख्य प्रगति गर्दै निर्यातमा सकारात्मक संकेत दिएका छन् ।
भन्सार विभागले सार्वजनिक गरेको चालु आर्थिक वर्षको पहिलो ९ महिनाको तथ्यांकअनुसार गलैँचा र अलैँचीजस्ता प्रमुख निर्यातयोग्य वस्तुले मात्र करिब १६ अर्ब रुपैयाँ बराबरको वैदेशिक मुद्रा भित्र्याएका छन् ।
विभागका अनुसार सो अवधिमा ६ अर्ब ५३ करोड ९६ लाख ४८ हजार रुपैयाँ बराबरको २ लाख ४५ हजार ६६१ वर्गमिटर हस्तनिर्मित ऊनी गलैँचा निर्यात भएको छ । विश्व बजारमा नेपाली गलैँचाको माग बढ्दै जाँदा यसले निर्यात सूचीमा महत्वपूर्ण स्थान बनाएको देखिन्छ ।
त्यसैगरी, अलैँची निर्यात पनि उल्लेखनीय रहेको छ । ९ महिनामा ९ अर्ब ४९ करोड ६१ लाख ४५ हजार रुपैयाँ बराबरको ४६ लाख ५ हजार १५० किलो अलैँची भारत लगायत तेस्रो मुलुकमा निर्यात भएको छ । कच्चा अवस्थामै ठूलो परिमाणमा निर्यात हुँदा किसान र व्यवसायी दुवै लाभान्वित भएका छन् ।
गलैँचा र अलैँचीको संयुक्त निर्यात मूल्य मात्रै १६ अर्ब ३ करोड ५७ लाख ९३ हजार रुपैयाँ पुगेको छ, जसले यी वस्तुको निर्यातमा रहेको बलियो योगदान स्पष्ट पारेको छ ।
तर, कुल निर्यात सूचीमा सबैभन्दा माथि भटमासको तेल रहेको छ । भन्सार विभागका अनुसार ७५ अर्ब ७७ करोड ४१ लाख ५१ हजार रुपैयाँ बराबरको भटमासको तेल निर्यात भएको छ, जुन मुख्यतः आयातित कच्चा तेल प्रशोधन गरी पुनः निर्यात गरिएको हो ।
यसैगरी, पाम तेलको निर्यात ४ अर्ब ३२ करोड ३८ लाख ३५ हजार रुपैयाँ पुगेको छ भने सूर्यमुखी र कुसुमको तेलको निर्यात ६ अर्ब २० करोड २३ लाख ६५ हजार रुपैयाँ रहेको छ ।
जुट तथा जुटजन्य सामग्रीले पनि निर्यातमा महत्वपूर्ण योगदान दिएको छ । विराटनगर नाकामार्फत ४ अर्ब ३५ करोड ६२ लाख ९५ हजार रुपैयाँ बराबरको जुट निर्यात भएको छ ।
औद्योगिक कच्चा पदार्थका रूपमा प्रयोग हुने धागोको निर्यात पनि उल्लेखनीय छ । विभिन्न प्रकारका धागोबाट मात्रै झन्डै साढे ६ अर्ब रुपैयाँ बराबरको निर्यात भएको तथ्यांकले देखाएको छ ।
त्यसैगरी, गद्दा (फेल्ट) बनाउन प्रयोग हुने कच्चा पदार्थको निर्यात ३ अर्ब ५७ करोड ८६ लाख २६ हजार रुपैयाँ पुगेको छ ।
फलफूल तथा तरकारीको रस (जूस) पनि निर्यातमा उदीयमान वस्तुका रूपमा देखिएको छ । ९ महिनामा ३ अर्ब ४ करोड ४५ लाख ८६ हजार रुपैयाँ बराबरको जूस निर्यात भएको छ, जुन विशेषगरी भारतीय बजारमा लोकप्रिय रहेको छ ।
समग्रमा, निर्यात संरचना अझै सीमित वस्तुहरूमा निर्भर रहे पनि गलैँचा, अलैँची, जुट र जूसजस्ता स्वदेशी उत्पादनहरूले नेपालको निर्यात व्यापारलाई सकारात्मक दिशा दिइरहेको देखिन्छ । अर्थशास्त्रीहरूका अनुसार कृषि र हस्तकलामा आधारित उत्पादनलाई अझ प्रोत्साहन गर्न सके निर्यात वृद्धि थप मजबुत बन्न सक्नेछ ।
