काठमाडौँ । नेपाली बीमा बजारमा लगानी र व्यवसायको संरचनामा गम्भीर असन्तुलन देखिएको छ। कुल ३७ अर्ब ५६ करोड रुपैयाँभन्दा बढी बीमा शुल्क संकलन हुँदा करिब ७० प्रतिशत हिस्सा बागमती प्रदेशले मात्र ओगटेको छ।
यो तथ्याङ्कले बीमा व्यवसाय मुख्य रूपमा काठमाडौँ उपत्यका र आसपासका क्षेत्रमा केन्द्रित रहेको स्पष्ट देखाएको छ। सहरी क्षेत्रमा बीमाको पहुँच बढ्दै गए पनि कर्णाली र सुदूरपश्चिमजस्ता प्रदेशहरूमा यसको विस्तार अझै कमजोर रहेको विश्लेषण गरिएको छ।
विशेषगरी मोटर र सम्पत्ति बीमाले बजारमा प्रभुत्व जमाएको देखिएको छ। मोटर बीमाबाट मात्र ११ अर्ब ६२ करोड रुपैयाँभन्दा बढी व्यापार भएको छ। यसले बीमा सेवा धेरैजसो कानुनी बाध्यता वा बैंक ऋण सुरक्षासँग जोडिएर प्रयोग भइरहेको संकेत गर्छ।
यता, कृषि तथा बाली बीमा र लघुबीमा जस्ता क्षेत्र भने अझै ओझेलमा रहेका छन्। कृषि बीमाको हिस्सा करिब १ अर्ब २६ करोड रुपैयाँ मात्र रहेको छ। कृषि प्रधान देशमा यति कम सहभागिताले ग्रामीण अर्थतन्त्र अझै बीमा सुरक्षाबाट टाढा रहेको देखाउँछ।
बीमा विज्ञहरूका अनुसार बजार अत्यधिक रूपमा एउटै क्षेत्र र एउटै प्रकारको बीमामा केन्द्रित हुनु दीर्घकालीन रूपमा जोखिमपूर्ण हुन सक्छ। बागमती प्रदेशमा केन्द्रित सम्पत्ति बीमामा कुनै ठूलो प्राकृतिक विपत्ति आएमा कम्पनीहरूलाई ठूलो वित्तीय दबाब पर्न सक्ने चेतावनी दिइएको छ।
इन्जिनियरिङ बीमाले भने करिब ६ अर्ब ९६ करोड रुपैयाँको योगदानसहित केही सकारात्मक संकेत दिएको छ। तर हवाई र सामुद्रिक बीमा अझै सीमित दायरामै रहेका छन्।
विश्लेषकहरूका अनुसार बीमा कम्पनीहरूले अब सहरी केन्द्रित व्यवसायबाट बाहिर निस्केर कृषि, लघुबीमा र विकट भूगोलमा विस्तार गर्नुपर्ने आवश्यकता छ। विविध क्षेत्रमा लगानी विस्तार भए मात्र जोखिम सन्तुलन कायम गर्न सकिने उनीहरूको भनाइ छ।
समग्रमा, नेपालको बीमा क्षेत्रले अहिले विकास र विस्तारको अवसर पाए पनि सन्तुलित विकास नगरे दीर्घकालीन जोखिम बढ्ने देखिएको छ। आगामी दिनमा ग्रामीण पहुँच, कृषि बीमा र समावेशी विस्तार नै यस क्षेत्रको दिगो भविष्यका मुख्य आधार हुने अपेक्षा गरिएको छ।
