काठमाडौँ । सन् १९८३ मा कोलकाताको सानो औषधी बजारबाट सुरु भएको सन फर्मास्युटिकल इन्डस्ट्रिजको यात्रा आज विश्व फर्मा उद्योगको शक्तिशाली साम्राज्यमा रूपान्तरण भएको छ। कम्पनीका संस्थापक दीलिप सांघवीले अहिले आफ्नो व्यापारिक इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो र महत्वाकांक्षी कदम चाल्ने तयारी गरेका छन्।
सन फर्माले अमेरिकी कम्पनी ‘ओर्गानन एन्ड कम्पनी’ लाई झण्डै १२.५ अर्ब अमेरिकी डलरमा खरिद गर्ने प्रक्रिया अघि बढाएको छ। यो सम्झौता सफल भएमा सन् २००७ मा टाटा स्टिलले बेलायती कम्पनी कोरस खरिद गरेपछिको सबैभन्दा ठूलो भारतीय वैदेशिक अधिग्रहण हुनेछ।
यो कदम केवल व्यापार विस्तार मात्र नभई सांघवीको चार दशक लामो रणनीतिक सोचको निरन्तरता हो, जसले सन फर्मालाई सानो व्यवसायबाट भारतको सबैभन्दा मूल्यवान औषधी कम्पनीमध्ये एक बनाएको छ। अन्य भारतीय कम्पनीहरूले आन्तरिक विस्तारमा जोड दिँदा सांघवीले भने अधिग्रहणलाई मुख्य रणनीति बनाउँदै संकटमा परेका कम्पनीहरूलाई अवसरमा रूपान्तरण गरेका छन्।
उनको सफलताको प्रमुख उदाहरण सन् २०१४ मा र्यानब्याक्सी ल्याबोरेटरीजको अधिग्रहण हो। त्यतिबेला नियामक समस्या र वित्तीय संकटमा रहेको कम्पनीलाई जोखिम देखेर अन्य लगानीकर्ता पछि हट्दा सांघवीले दीर्घकालीन दृष्टिकोणका साथ अघि बढे। यस अधिग्रहणले सन फर्मालाई विश्वव्यापी जेनेरिक औषधी बजारमा बलियो बनायो।
त्यस्तै, इजरायली कम्पनी तारो फर्मास्युटिकल्सको अधिग्रहणमा उनले धैर्यपूर्वक हिस्सा बढाउँदै अन्ततः पूर्ण नियन्त्रण हासिल गरेका थिए। यसले उनको दीर्घ रणनीति र धैर्यलाई सफलताको महत्वपूर्ण आधारका रूपमा स्थापित गर्यो।
सन फर्माले अमेरिकामा क्याराको फर्मास्युटिकल, च्याटेम केमिकल्स, यूआरएल फर्मा, ड्युसा फर्मास्युटिकल्स तथा युरोपमा ओकुलर टेक्नोलोजिज जस्ता कम्पनीहरू खरिद गर्दै विश्वव्यापी उपस्थिति विस्तार गरेको छ। यी सबै अधिग्रहणहरू बजार विस्तार, नियामक अवरोध हटाउने र विशिष्ट औषधी क्षेत्रमा विशेषज्ञता हासिल गर्ने उद्देश्यमा केन्द्रित छन्।
सांघवीको नेतृत्वमा कम्पनीले नाफा र नगद प्रवाहलाई प्राथमिकता दिँदै अत्यधिक केन्द्रिकृत र छरितो निर्णय प्रणाली अपनाएको छ। र्यानब्याक्सीपछि नियामक अनुपालनमा समेत कडा ध्यान दिइएको छ।
कोलकाताको औषधी बजारबाट सुरु भएको सांघवीको यात्रा आज विश्व फर्मा उद्योगमा भारतको पहिचान विस्तार गर्ने सफल उदाहरण बनेको छ। १० हजार भारु ऋणबाट सुरु भएको सन फर्मा आज विश्व बजारमा प्रतिस्पर्धी शक्ति बनेको छ।
७० वर्षीय सांघवी सार्वजनिक चर्चाबाट टाढा रहँदै रणनीतिक सोच र विश्लेषणात्मक निर्णयका कारण विश्व फर्मा क्षेत्रका प्रभावशाली उद्यमीमध्ये एक मानिन्छन्। कोलकाताको गल्लीबाट सुरु भएको उनको यात्रा आज भारतीय उद्योगको आत्मविश्वासलाई नयाँ उचाइमा पुर्याउने प्रेरणादायी कथा बनेको छ।
