काठमाडौँ । विश्व अर्थतन्त्रका लागि अत्यन्त संवेदनशील मानिने हर्मुज जलडमरूमध्य फेरि एकपटक सैन्य तनावको केन्द्र बनेको छ । अमेरिका र इरानका सेनाबीच भएको भीषण भिडन्तले गत अप्रिल ७ मा भएको अस्थायी युद्धविराम सम्झौतामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ ।
इरानी सैन्य कमान्डका अनुसार अमेरिकी सेनाले आफ्ना तेल ट्याङ्कर र अर्को एक जहाजलाई निशाना बनाएपछि झडप सुरु भएको हो । इरानले घटनालाई आफ्नो बन्दरगाहमाथि अमेरिकाले लगाएको नाकाबन्दीविरुद्धको पहिलो प्रत्यक्ष सैन्य प्रतिक्रिया भनेको छ ।
तनाव बढेसँगै खाडी क्षेत्रको सबैभन्दा ठूलो टापु केशमको व्यावसायिक क्षेत्र तथा बन्दर अब्बास नजिकै लगातार विष्फोटका आवाज सुनिएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन् ।
अमेरिकी पक्षले भने इरानले आफ्ना तीन युद्धपोतलाई मिसाइल, ड्रोन र साना डुङ्गामार्फत आक्रमण गरेपछि आत्मरक्षाका लागि जवाफी हवाई कारबाही गरिएको दाबी गरेको छ । अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trump ले अमेरिकी जहाजमा ठूलो क्षति नभएको तर इरानी आक्रमणकारी पक्षले उल्लेखनीय क्षति व्यहोरेको बताएका छन् ।
दुवै देशले एकअर्कामाथि युद्धविराम उल्लंघनको आरोप लगाए पनि हाल तत्काल पूर्ण युद्धमा नजाने संकेत दिएका छन् । दुवै पक्षले परिस्थिति नियन्त्रणतर्फ उन्मुख रहेको दाबी गरेका छन् ।
फेब्रुअरीदेखि नै बढ्दो तनावका कारण हर्मुज जलडमरूमध्य हुँदै हुने समुद्री ढुवानी प्रभावित बन्दै आएको थियो । पछिल्लो भिडन्तपछि विश्व व्यापार र ऊर्जा आपूर्तिमा थप दबाब सिर्जना भएको छ ।
विश्वको कुल कच्चा तेल तथा प्राकृतिक ग्यास आपूर्तिको करिब पाँच भागको एक भाग यही जलमार्ग हुँदै हुने भएकाले सैन्य तनावले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तत्काल असर देखिएको छ । झडपपछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य तीव्र रूपमा बढ्दै प्रतिब्यारेल १०० डलर नाघेको छ ।
हाल अन्तर्राष्ट्रिय बेन्चमार्क कच्चा तेल प्रतिब्यारेल १०१.१२ डलर तथा अमेरिकी कच्चा तेल ९७.२६ डलरमा कारोबार भइरहेको छ । पछिल्लो घटनापछि विश्व बजारमा तेलको मूल्य करिब ७.५ प्रतिशतले उकालो लागेको छ ।
युद्ध सुरु हुनुअघिको अवस्थासँग तुलना गर्दा तेलको मूल्यमा करिब ४० प्रतिशत वृद्धि भइसकेको अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजार विश्लेषकहरूले बताएका छन् । अहिले विश्व बजारमा दैनिक झन्डै १ करोड ४५ लाख ब्यारेल तेल उत्पादन अभाव देखिएको छ ।
ऊर्जा आपूर्ति अवरुद्ध हुन सक्ने जोखिम बढेपछि लगानीकर्ता र विश्व बजार दुवै चिन्तित बनेका छन् । हर्मुज जलडमरूमध्यमा जारी तनावले केवल मध्यपूर्व मात्र होइन, विश्व अर्थतन्त्र, व्यापार र ऊर्जा सुरक्षामाथि समेत गम्भीर प्रभाव पार्ने संकेत देखिएको छ ।
