काठमाडौं । पछिल्ला दुई वर्ष नेपाली लघुवित्त क्षेत्रका लागि निकै चुनौतीपूर्ण रहे। बढ्दो खराब कर्जा, ऋणी आन्दोलन, नीतिगत कडाइ र बजारको सुस्त गतिविधिका कारण यो क्षेत्र अस्तित्वकै संकटमा पुगेको विश्लेषण भइरहेका बेला चालु आर्थिक वर्षको तेस्रो त्रैमाससम्मको वित्तीय विवरणले भने आशा जगाउने संकेत दिएको छ। प्रतिकूल परिस्थितिबीच पनि लघुवित्त संस्थाहरूले नाफामा उल्लेखनीय सुधार गर्दै पुनः लय समात्न थालेका छन्।
चालु आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को चैत मसान्तसम्म सञ्चालनमा रहेका ३३ वटा लघुवित्त संस्थाहरूले सामूहिक रूपमा ५ अर्ब ५१ करोड ६९ लाख ५५ हजार रुपैयाँ खुद नाफा आर्जन गरेका छन्। गत वर्षको सोही अवधिमा यो नाफा ३ अर्ब ९८ करोड ७७ लाख ४३ हजार रुपैयाँमा सीमित थियो। यस आधारमा लघुवित्त क्षेत्रको नाफा करिब ३८ प्रतिशतले बढेको देखिन्छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार खराब कर्जा व्यवस्थापनमा संस्थाहरूले अपनाएको कडाइ, सञ्चालन खर्च नियन्त्रण र वित्तीय अनुशासनले समग्र नाफामा सुधार ल्याउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको हो। बजारमा तरलता सहज हुँदै जानु तथा ब्याजदर क्रमशः घट्दै जानुले पनि लघुवित्त संस्थाहरूलाई राहत पुगेको मानिएको छ।
नाफाको हिसाबले छिमेक लघुवित्त ले यस वर्ष पनि आफ्नो अग्रता कायम राखेको छ। संस्थाले ९० करोड ६४ लाख ७६ हजार रुपैयाँ खुद नाफा कमाउँदै सबैभन्दा बढी नाफा गर्ने लघुवित्तको स्थान सुरक्षित गरेको छ। गत वर्ष ८५ करोड ३५ लाख ५० हजार रुपैयाँ नाफा कमाएको संस्थाले यस वर्ष ६.२० प्रतिशत वृद्धि हासिल गरेको हो।
त्यसपछि डिप्रोक्स लघुवित्त ले ६८ करोड १ लाख ३२ हजार रुपैयाँ नाफा कमाउँदै दोस्रो स्थान बनाएको छ भने जीवन विकास लघुवित्त ले ६२ करोड ६९ लाख २७ हजार रुपैयाँ नाफासहित तेस्रो स्थान सुरक्षित गरेको छ।
तर सबै संस्थाको अवस्था समान देखिएको छैन। केही लघुवित्त अझै पनि न्यून नाफामा संघर्षरत छन्। मानुषी लघुवित्त ले केवल १३ लाख १७ हजार रुपैयाँ नाफा कमाएको छ भने युनिक नेपाल लघुवित्त ले १३ लाख ५३ हजार रुपैयाँ र कालिका लघुवित्त ले १४ लाख ७१ हजार रुपैयाँ मात्र नाफा आर्जन गरेका छन्। अर्बौँ रुपैयाँको कर्जा पोर्टफोलियो सञ्चालन गर्ने संस्थाहरूको नाफा लाखमै सीमित हुनुले उनीहरूको व्यावसायिक क्षमता र जोखिम व्यवस्थापनमाथि अझै प्रश्न उठिरहेको देखिन्छ।
यस वर्षको वित्तीय विवरणमा सबैभन्दा चासोको विषय भने नाफा वृद्धिदर बनेको छ। इन्फिनिटी लघुवित्त ले सबैभन्दा ठूलो छलाङ मारेको छ। गत वर्ष केवल ६ लाख ६१ हजार रुपैयाँ नाफा कमाएको संस्थाले यस वर्ष ७ करोड ५७ लाख ८२ हजार रुपैयाँ नाफा आर्जन गर्दै ११ हजार ३६४ प्रतिशतको वृद्धि हासिल गरेको छ। यद्यपि, यो वृद्धि अत्यन्त सानो आधारबाट भएको सुधार भएकाले त्यसलाई सापेक्ष रूपमा बुझ्नुपर्ने विश्लेषण गरिएको छ।
त्यस्तै एनआईसी एशिया लघुवित्त ले पनि उल्लेखनीय सुधार गरेको छ। गत वर्ष १ लाख २९ हजार ८ सय रुपैयाँ नाफामा सीमित रहेको संस्थाले यस वर्ष १० करोड ६९ लाख १६ हजार रुपैयाँ नाफा कमाउँदै ८ हजार १३६ प्रतिशतको वृद्धि देखाएको छ।
अर्कोतर्फ केही स्थापित संस्थाहरूका लागि भने यो अवधिको प्रदर्शन अपेक्षाअनुसार हुन सकेन। निर्धन उत्थान लघुवित्त को नाफा ६७.७४ प्रतिशतले घटेर १५ करोड ५० लाख रुपैयाँमा सीमित भएको छ भने कालिका लघुवित्त को नाफा ७८ प्रतिशतले घटेको देखिएको छ।
यसबीच नेस्डो समृद्ध लघुवित्त ले उल्लेखनीय पुनरागमन गरेको छ। गत वर्ष ११ करोड ६० लाख रुपैयाँ घाटामा रहेको संस्थाले यस वर्ष १४ करोड २२ लाख रुपैयाँ नाफा कमाउँदै बलियो सुधार देखाएको हो।
समग्रमा हेर्दा लघुवित्त क्षेत्रले संकटको घेराबाट विस्तारै बाहिर निस्कँदै गरेको संकेत देखिएको छ। तर ग्रामीण क्षेत्रमा ऋणीहरूको भुक्तानी क्षमता अझै पूर्ण रूपमा सुधार नभएकाले अहिलेको नाफा दिगो रूपमा कायम रहन्छ कि रहँदैन भन्ने विषयमा सतर्क रहनुपर्ने अवस्था कायम छ। वित्तीय अनुशासन, जोखिम व्यवस्थापन र ग्रामीण अर्थतन्त्रमा सुधारले मात्रै आगामी दिनमा लघुवित्त क्षेत्रलाई स्थायी रूपमा बलियो बनाउन सक्ने देखिएको छ।
