काठमाडौं । इरान र अमेरिकाबीचको तनाव फेरि चर्किने संकेत देखिएको छ। केही इरानी अधिकारीहरूले अमेरिका तथा खाडी देशहरूलाई सम्भावित नयाँ युद्धबारे चेतावनी दिएका छन् भने अर्कोतर्फ कूटनीतिक संवादका प्रयासहरू पनि जारी रहेका छन्।
इरानका सर्वोच्च नेताका सल्लाहकार मोहम्मद मोखबरले खाडी क्षेत्रमा रहेका अमेरिकी सैन्य अखडामाथि हालै गरिएको इरानी आक्रमण “अत्यन्त संयमित” रहेको दाबी गर्दै भविष्यमा यस्तो संयम कायम नहुन सक्ने चेतावनी दिएका छन्। उनले इरानले खाडी देशहरूलाई लामो समयदेखि “साथी र दाजुभाइ” का रूपमा हेरे पनि ती देशहरूले आफ्नो स्वतन्त्रता बाह्य शक्तिलाई सुम्पिएको आरोप लगाए।
इरानको सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्सँग सम्बद्ध सञ्चारमाध्यम ‘नूर न्यूज’ ले एक वरिष्ठ सैन्य अधिकारीलाई उद्धृत गर्दै इरानमाथि पुनः आक्रमण भए अघिल्लो युद्धका क्रममा निशाना नबनाइएका स्थानहरूलाई यसपटक प्राथमिकतामा राखिने जनाएको छ।
यसैबीच अमेरिकी सञ्चारमाध्यम न्यूयोर्क टाइम्स ले अमेरिका र इजरेलले इरानविरुद्ध फेरि सैन्य कारबाहीको सम्भावना अध्ययन गरिरहेको उल्लेख गरेको छ। अमेरिकी रक्षामन्त्रीले पेन्टागनले विभिन्न सम्भावित अवस्थाका लागि योजना तयार गरिरहेको जानकारी अमेरिकी कङ्ग्रेसका सदस्यहरूलाई दिएको जनाइएको छ।
रिपोर्टअनुसार अमेरिकी पूर्वराष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले आवश्यक ठाने इरानका सैन्य अड्डा र पूर्वाधारमाथि ठूलो स्तरको आक्रमण गर्न सकिने विकल्पबारे छलफल गरेका छन्। अर्को सम्भावित विकल्पका रूपमा इरानको प्रशोधित युरेनियम भण्डार नियन्त्रणमा लिन स्थलगत कारबाहीको सम्भावना पनि उल्लेख गरिएको छ।
यसअघि भएको बाह्र दिने युद्धका क्रममा इरानका परमाणु केन्द्रहरूमा गरिएका बम आक्रमणपछि ती भण्डार भग्नावशेषमुनि पुरिएको अनुमान गरिएको छ। ट्रम्पको चीन भ्रमण र चिनियाँ राष्ट्रपति Xi Jinping सँगको भेटबाट इरान युद्ध तथा होर्मुज जलमार्गबारे कुनै ठोस सहमति ननिस्किएपछि सम्भावित सैन्य कारबाहीको चर्चा अझ तीव्र बनेको हो।
चीन जानुअघि ट्रम्पले इरानले अमेरिकासँग सम्झौता नगरे “ध्वस्त हुने” चेतावनी दिएका थिए। त्यसलगत्तै इरानी संसद्का सभामुख मोहम्मद बागेर गालिबाफले इरानी सेना “हरेक विकल्पका लागि तयार” रहेको बताएका छन्। उनले सामाजिक सञ्जाल एक्समार्फत गलत निर्णयको परिणाम नराम्रो हुने भन्दै सम्भावित आक्रमणको जवाफ अप्रत्याशित हुने चेतावनी दिएका छन्।
यसैबीच पाकिस्तानका गृहमन्त्री मोहसिन नक्वी पूर्वसूचनाबिना तेहरान पुगेका छन्। इरानी सरकारी समाचार एजेन्सी आईआरएनएका अनुसार उनले केही इरानी अधिकारीसँग भेटवार्ता गर्ने कार्यक्रम रहेको छ।
इरान र अमेरिकाबीच जारी युद्धविराम कायम राख्न पाकिस्तानले मध्यस्थकर्ताको भूमिका खेलिरहेको छ। इस्लामाबादमा दुवै देशका वरिष्ठ अधिकारीबीच शान्तिवार्तासमेत आयोजना गरिएको भए पनि अहिलेसम्म ठोस निष्कर्ष निस्किएको छैन।
उता, इरानी सरकारी टेलिभिजनले केही युरोपेली देशहरूले आफ्ना जहाजलाई होर्मुज जलमार्ग हुँदै आवतजावत गर्न दिनेबारे इरानसँग छलफल गरिरहेको जनाएको छ। चीन, जापान र पाकिस्तानका जहाजहरू सञ्चालन भइरहेका बेला युरोपेली मुलुकहरूले पनि अनुमति प्रक्रियाका लागि पहल थालेको इरानी सञ्चारमाध्यमको दाबी छ।
गत फेब्रुअरी २८ देखि अमेरिका र इजरेलसँगको तनाव बढेपछि इरानले होर्मुज जलमार्गमा कडा नियन्त्रण कायम गर्दै आएको छ। विश्वको करिब पाँचौँ हिस्सा तेल तथा तरलीकृत प्राकृतिक ग्यासको आपूर्ति यही मार्गबाट हुने भएकाले यस क्षेत्रको तनावले अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारमा गम्भीर प्रभाव पारिरहेको छ।
