कहिलेकाहीँ जीवनका सबैभन्दा महान् यात्राहरू त्यस्ता सपनाबाट सुरु हुन्छन्, जुन कुनै समय असम्भव जस्तै लाग्थे।
नेपालको सुन्दर हेलम्बु क्षेत्र र आदिवासी ह्योल्मो समुदायबाट आएको म, एक दिन संसारकै सबैभन्दा प्रविधिमा अग्रणी राष्ट्रहरूमध्ये एक चीन पुग्ने अवसर प्राप्त हुनेछ भन्ने कल्पनासमेत गरेको थिइनँ। सामान्य आर्थिक अवस्था भएको परिवारमा हुर्किएका कारण अन्तर्राष्ट्रिय यात्रा मेरो लागि सधैँ टाढाको सपना जस्तै थियो। यस्तो अवसर आर्थिक रूपमा सम्पन्न वा विशेष पहुँच भएका व्यक्तिहरूकै लागि मात्र सम्भव हुन्छ भन्ने मेरो सोच थियो। तर जनवादी गणतन्त्र चीन सरकारबाट पूर्ण छात्रवृत्ति प्राप्त गरेपछि त्यो सोच पूर्ण रूपमा बदलियो। मेरो जीवनको सबैभन्दा महत्वपूर्ण उपलब्धिमध्ये एक बनेको यस अवसरले मलाई शिक्षा, समर्पण र निरन्तर सिक्ने इच्छाशक्ति भए कल्पनाभन्दा धेरै ठूलो अवसरका ढोका खुल्न सक्छन् भन्ने विश्वास दिलायो।
मेरो लागि यो यात्रा केवल अर्को देशको भ्रमण मात्र थिएन। यो शिक्षा, निरन्तर प्रयास र दृढ इच्छाशक्तिको माध्यमबाट असम्भव लाग्ने सपना पनि साकार हुन सक्छ भन्ने प्रमाण थियो। दुर्गम हिमाली समुदायबाट आएको व्यक्तिका रूपमा यस अवसरले मलाई ज्ञान नै सबैभन्दा ठूलो पुल हो भन्ने अनुभूति गरायो, जसले कुनै पनि सपनालाई यथार्थमा बदल्न सक्छ।
सन् २०२६ जुन २९ देखि जुलाई १४ सम्म मैले चीनको कृषि तथा ग्रामीण मामिला मन्त्रालय अन्तर्गत रहेको फरेन इकोनोमिक कोअपरेशन सेन्टर (FECC) द्वारा आयोजित ग्लोबल साउथका लागि कृषि उत्पादनको ई–कमर्स विकाससम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय सेमिनार मा सहभागी हुने दुर्लभ अवसर प्राप्त गरेँ। उक्त कार्यक्रममा बार्बाडोस, बुल्गेरिया, ग्रेनाडा, गिनी–बिसाउ, इराक, मौरिसस, नेपाल, पाकिस्तान, रुवाण्डा, थाइल्याण्ड र टर्की गरी ११ विकासशील राष्ट्रका ३० प्रतिनिधिहरू सहभागी थिए। यस सेमिनारले सहभागीहरूलाई ज्ञान आदान–प्रदान गर्ने, विज्ञहरूबाट सिक्ने तथा कृषि, डिजिटल नवप्रवर्तन र ग्रामीण पुनर्जागरणका क्षेत्रमा चीनले हासिल गरेको उल्लेखनीय प्रगतिलाई प्रत्यक्ष रूपमा अवलोकन गर्ने अवसर प्रदान गर्यो।
यो सेमिनार केवल एउटा शैक्षिक कार्यक्रम मात्र थिएन। यो डिजिटल प्रविधि, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) र ई–कमर्सले कृषि क्षेत्रलाई कसरी रूपान्तरण गरिरहेका छन् तथा ग्रामीण समुदायको जीवनस्तर कसरी उकासिरहेका छन् भन्ने बुझ्ने एउटा व्यवहारिक अवसर थियो। साथै, विभिन्न देशका प्रतिनिधिहरूबीच अनुभव, विचार र सिकाइ साटासाट गर्ने उत्कृष्ट अन्तर्राष्ट्रिय मञ्च पनि बन्यो।
चीनप्रतिको मेरो पहिलो अनुभूति
मेरो यात्रा ग्वाङ्झाउ बाइयुन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट सुरु भयो, जहाँ मैले पहिलो क्षणदेखि नै चीनको डिजिटल रूपान्तरण प्रत्यक्ष अनुभव गर्ने अवसर पाएँ। लामो लाइनमा उभिनुपर्ने सट्टा मैले केवल एउटा QR कोड स्क्यान गरेँ र कृत्रिम बुद्धिमत्तामा आधारित अनुहार पहिचान प्रणाली (AI Facial Recognition System) ले केही सेकेन्डमै मेरो पहिचान प्रमाणीकरण गर्दै सम्पूर्ण यात्रा विवरण स्क्रीनमा देखाइदियो।
यो प्रक्रिया अत्यन्त सरल भए पनि यसले चीनमा डिजिटल प्रविधि दैनिक जीवनको अभिन्न अंग बनिसकेको स्पष्ट अनुभूति गरायो। पहिलो अनुभवमै मैले महसुस गरेँ—जब प्रविधिलाई सही ढङ्गले प्रयोग गरिन्छ, त्यसले सार्वजनिक सेवाहरूलाई अझ छिटो, सुरक्षित, प्रभावकारी र नागरिकमैत्री बनाउन सक्छ।
विमानस्थलमा केही सेकेन्डमै मेरो सम्पूर्ण यात्रा विवरण उपलब्ध भयो। यो प्रक्रिया अत्यन्त सरल भए पनि यसले चीनमा डिजिटल प्रविधि कसरी दैनिक जीवनको अभिन्न हिस्सा बनिसकेको छ भन्ने स्पष्ट रूपमा देखायो। पहिलो अनुभवमै मैले महसुस गरेँ कि नवप्रवर्तन र प्रविधिको प्रभावकारी प्रयोगले सार्वजनिक सेवाहरूलाई अझ छिटो, सुरक्षित, प्रभावकारी र सेवाग्राहीमैत्री बनाउन सक्छ।
यस अनुभवले मलाई अर्को महत्वपूर्ण पाठ पनि सिकायो। डिजिटल रूपान्तरण तब मात्र पूर्ण रूपमा सफल हुन्छ, जब प्रविधि सरल, सहज पहुँचयोग्य र मानिसहरूको दैनिक जीवनमा उपयोगी बन्छ। प्रविधिलाई जटिल बनाउनुको सट्टा त्यसलाई पृष्ठभूमिमा शान्त र प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन गरी दैनिक कार्यलाई अझ छरितो, सहज र सबैका लागि उपयोगी बनाउने चीनको अभ्यास वास्तवमै प्रेरणादायी लाग्यो।
अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा नेपालको प्रतिनिधित्व
बेइजिङ पुगेपछि हाम्रो प्रतिनिधिमण्डललाई पिङ्गु जिल्लास्थित वान्डा जिन होटलमा हार्दिक स्वागत गरियो। त्यसको भोलिपल्ट हामीले एग्रिकल्चरल झोङ्गग्वानछुन इन्स्टिच्युटमा आयोजित अभिमुखीकरण कार्यक्रममा सहभागिता जनायौँ। उक्त कार्यक्रममा आयोजकहरूले सेमिनारको उद्देश्य, कार्यक्रमको कार्यतालिका, चिनियाँ संस्कृति तथा हाम्रो बसाइलाई सहज बनाउने व्यावहारिक जानकारी प्रदान गरेका थिए।
मेरो सम्पूर्ण यात्रामध्ये सबैभन्दा गर्विलो क्षण भनेको ११ विकासशील राष्ट्रका ३० प्रतिनिधिहरू (बार्बाडोस, बुल्गेरिया, ग्रेनाडा, गिनी–बिसाउ, इराक, मौरिसस, नेपाल, पाकिस्तान, रुवाण्डा, थाइल्याण्ड र टर्की) सामु नेपालको तर्फबाट स्वागत मन्तव्य प्रस्तुत गर्ने अवसर प्राप्त गर्नु थियो। आफ्नै देशसँगै आफ्नो आदिवासी ह्योल्मो समुदायको प्रतिनिधित्व गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा उभिन पाउँदा मैले अपार गर्व, आत्मविश्वास र कृतज्ञताको अनुभूति गरेँ। त्यो केवल एउटा स्वागत मन्तव्य मात्र थिएन, बरु कुनै पनि समुदाय वा पृष्ठभूमिबाट आएका व्यक्तिहरूले पनि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका महत्वपूर्ण अवसर प्राप्त गर्न सक्छन् भन्ने सन्देश दिने एउटा ऐतिहासिक अवसर थियो।
सेमिनार औपचारिक रूपमा सुरु हुनुअघि आयोजकहरूले सहभागी प्रत्येक प्रतिनिधिको स्वास्थ्य परीक्षणसमेत गरेका थिए। यो सानो तर अत्यन्त महत्वपूर्ण पहलले आयोजकहरूको व्यावसायिकता, सूक्ष्म योजना र सहभागीहरूको स्वास्थ्य तथा सुरक्षाप्रतिको संवेदनशीलता स्पष्ट रूपमा झल्कायो। यसले सबै सहभागीलाई चौध दिने सिकाइ यात्राको सुरुवात आत्मविश्वासका साथ गर्न थप सहज बनायो।
कक्षाकोठाभन्दा बाहिरको सिकाइ
३० जुनदेखि ७ जुलाईसम्म हामीले प्रतिष्ठित प्राध्यापक, अनुसन्धानकर्ता तथा विभिन्न क्षेत्रका विज्ञहरूबाट गहन व्याख्यानहरू सुन्ने अवसर पायौँ। परम्परागत सेमिनारभन्दा फरक, प्रत्येक सत्रमा सैद्धान्तिक ज्ञानलाई व्यवहारिक अभ्याससँग जोडिएको थियो, जसले सिकाइलाई अझ प्रभावकारी, रोचक र अर्थपूर्ण बनायो।
व्याख्याहरूमा मुख्य रूपमा निम्न विषयहरू समेटिएका थिएः
चीनको डबल कार्बन रणनीति (Double Carbon Strategy) तथा दिगो विकास।
कृषि उत्पादनको ई–कमर्स र डिजिटल बजार व्यवस्थापन।
कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), बिग डाटा तथा कृषिको डिजिटल रूपान्तरण।
ग्रामीण पुनर्जागरण (Rural Revitalization) र डिजिटल गाउँ (Digital Villages)।
कृषि ब्रान्डिङ, लजिस्टिक्स तथा कोल्ड–चेन प्रणाली।
प्रिसिजन एग्रिकल्चर (Precision Agriculture) तथा स्मार्ट फार्मिङ प्रविधि।
ग्लोबल साउथ राष्ट्रहरूबीचको अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य।
यो सेमिनारले केवल प्रविधिको विकासमा मात्र जोड दिएन। यसले प्रभावकारी सार्वजनिक नीति, गुणस्तरीय शिक्षा, आधुनिक पूर्वाधार, वैज्ञानिक अनुसन्धान र नवप्रवर्तनले एकअर्कासँग समन्वय गर्दै अघि बढे मात्र दिगो विकास सम्भव हुन्छ भन्ने सन्देश स्पष्ट रूपमा दिएको थियो। यस व्यापक दृष्टिकोणले मलाई एउटा महत्वपूर्ण कुरा बुझायो—प्राविधिक विकास मात्र पर्याप्त हुँदैन; त्यसलाई सफल बनाउन बलियो संस्थागत संरचना, दीर्घकालीन योजना, प्रभावकारी नेतृत्व र समन्वित कार्यान्वयन पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ। यिनै आधारहरूले मात्र समाजमा दीर्घकालीन, सार्थक र सकारात्मक परिवर्तन सम्भव बनाउँछन्।
यी सबै शैक्षिक सत्रहरूले मलाई एउटा महत्वपूर्ण सत्य बुझाए—चीनले कृषि क्षेत्रमा हासिल गरेको उल्लेखनीय सफलता केवल आधुनिक प्रविधिको प्रयोगका कारण मात्र सम्भव भएको होइन। यसको आधारमा दीर्घकालीन राष्ट्रिय योजना, प्रभावकारी सरकारी नीति, वैज्ञानिक अनुसन्धान, सुदृढ डिजिटल पूर्वाधार तथा स्थानीय समुदायको सक्रिय सहभागिता रहेको छ। यस सेमिनारले दिगो विकास हासिल गर्न सरकार, अनुसन्धानकर्ता, उद्योग क्षेत्र तथा स्थानीय समुदायबीचको प्रभावकारी सहकार्य अपरिहार्य रहने स्पष्ट सन्देश दिएको थियो।
हाम्रा विभिन्न औद्योगिक तथा प्राविधिक अवलोकन भ्रमणहरूमध्ये सबैभन्दा रोचक र अविस्मरणीय अनुभवमध्ये एक बेइजिङ नोङ्सिन इन्टरनेट टेक्नोलोजी ग्रुप (Beijing Nongxin Internet Technology Group) को भ्रमण थियो। यस भ्रमणका क्रममा मैले कृत्रिम बुद्धिमत्ताले (AI) आधुनिक कृषिलाई कसरी रूपान्तरण गरिरहेको छ भन्ने कुरा प्रत्यक्ष रूपमा अवलोकन गर्ने अवसर पाएँ। यसअघि यस्ता प्रविधिबारे मैले पुस्तक र लेखहरूमा मात्र पढेको थिएँ, तर त्यस दिन ती सबै प्रविधि आफ्नै आँखाले व्यवहारमा देख्न पाउँदा अनुभव झन् अर्थपूर्ण बन्यो।
आधुनिक पशुपालन फार्मभित्र कृत्रिम बुद्धिमत्तामा आधारित निगरानी प्रणालीले सुँगुरहरूको स्वास्थ्य अवस्था, खानपानको व्यवहार, वातावरणीय अवस्था तथा समग्र कल्याणको निरन्तर वास्तविक समय (Real-time) मा निगरानी गरिरहेको थियो। बुद्धिमान रोबोटहरूले नियमित निरीक्षणको जिम्मेवारी सम्हालिरहेका थिए भने स्वचालित प्रणालीले तापक्रम, हावाप्रवाह (Ventilation) तथा अन्य वातावरणीय पक्षहरूलाई नियन्त्रण गरी पशुहरूको लागि स्वस्थ र अनुकूल वातावरण सुनिश्चित गरिरहेको थियो।
त्यसैगरी, विज्ञहरूले इन्टरनेट अफ थिङ्स (IoT) उपकरण, क्लाउडमा आधारित निगरानी प्रणाली (Cloud-based Monitoring), कृत्रिम बुद्धिमत्तामा आधारित विश्लेषण (AI-powered Analytics) तथा स्मार्ट फार्म व्यवस्थापन प्रणाली (Smart Farm Management System) जस्ता आधुनिक प्रविधिहरूले कसरी एकआपसमा समन्वय गर्दै उत्पादनशीलता वृद्धि गर्ने र दिगो पशुपालनलाई प्रवर्द्धन गर्ने काम गरिरहेका छन् भन्ने विषयलाई व्यवहारिक रूपमा प्रस्तुत गर्नुभयो।
यी सबै प्रविधिहरू प्रत्यक्ष सञ्चालनमा रहेको दृश्यले मेरो सोचमा नयाँ परिवर्तन ल्यायो। मैले बुझ्न सकेँ कि कृत्रिम बुद्धिमत्ताको उद्देश्य किसानलाई विस्थापित गर्नु होइन, बरु उनीहरूको कामलाई अझ सहज, प्रभावकारी र वैज्ञानिक बनाउनु हो। दोहोरिने श्रमलाई कम गर्नु, निर्णय लिन आवश्यक पर्ने यथार्थपरक तथ्याङ्क उपलब्ध गराउनु, कार्यक्षमता अभिवृद्धि गर्नु तथा पशुहरूको अझ राम्रो हेरचाह सुनिश्चित गर्नु नै यस्ता प्रविधिहरूको मूल उद्देश्य रहेछ।
यस व्यवहारिक प्रदर्शनले डिजिटल प्रविधिले दिगो कृषि तथा खाद्य उत्पादन प्रणालीमा पुर्याउन सक्ने योगदानप्रतिको मेरो बुझाइलाई पूर्ण रूपमा परिवर्तन गरिदियो।
यस भ्रमणबाट मैले अर्को महत्वपूर्ण शिक्षा पनि प्राप्त गरेँ—भविष्यको कृषि मानव श्रमलाई प्रतिस्थापन गर्ने होइन, बरु किसानलाई अझ भरपर्दो सूचना, वैज्ञानिक विश्लेषण र बुद्धिमत्तापूर्ण निर्णय प्रक्रियामार्फत सशक्त बनाउने दिशामा अघि बढिरहेको छ। आधुनिक प्रविधि किसानको प्रतिस्पर्धी होइन, उनीहरूको विश्वसनीय सहयात्री हो। यसले किसानलाई चुनौतीहरूको सामना छिटो गर्न, उपलब्ध स्रोत–साधनको अधिकतम र प्रभावकारी उपयोग गर्न तथा कृषि उत्पादनलाई अझ दिगो, गुणस्तरीय र प्रतिस्पर्धी बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरिरहेको छ।
चीनका डिजिटल गाउँहरूको प्रेरणादायी अनुभव
मेरो यात्राका अविस्मरणीय अनुभवहरूमध्ये अर्को महत्वपूर्ण अनुभव चीनका डिजिटल गाउँहरूको अवलोकन थियो। त्यहाँ पुगेर मैले आधुनिक प्रविधिले ग्रामीण जनजीवनमा ल्याएको सकारात्मक परिवर्तनलाई नजिकबाट देख्ने अवसर पाएँ। अहिले त्यहाँका किसानहरूले ई–कमर्स प्लेटफर्म र लाइभ–स्ट्रिमिङको माध्यमबाट आफ्ना कृषि उत्पादनहरू सिधै उपभोक्तासम्म पु¥याइरहेका छन्। यसले उनीहरूका लागि आयआर्जनका नयाँ सम्भावनाहरू सिर्जना गरेको मात्र होइन, परम्परागत बजार प्रणालीमा रहेको बिचौलियाको निर्भरतालाई पनि उल्लेखनीय रूपमा घटाएको छ।
यस परिवर्तनको पछाडि सुदृढ इन्टरनेट पहुँच, प्रभावकारी ढुवानी तथा आपूर्ति प्रणाली (लजिस्टिक्स) र ग्रामीण समुदायलाई डिजिटल प्रविधिको प्रयोगमा सक्षम बनाउने विभिन्न तालिम तथा क्षमता विकास कार्यक्रमहरूको महत्वपूर्ण भूमिका रहेको रहेछ। यी सबै पक्षहरूले ग्रामीण समुदायलाई आत्मविश्वासका साथ आधुनिक प्रविधिको उपयोग गर्न सक्षम बनाएका छन्। यस अनुभवले मलाई स्पष्ट रूपमा महसुस गरायो कि प्रविधि केवल कृषि उत्पादन बढाउने माध्यम मात्र होइन, दिगो ग्रामीण विकास, आर्थिक समृद्धि र सामाजिक रूपान्तरणको पनि सशक्त आधार बन्न सक्छ।
मलाई सबैभन्दा बढी प्रभावित गरेको कुरा के थियो भने, डिजिटल रूपान्तरणको लाभ केवल ठूला कम्पनी वा उद्योगहरूमा मात्र सीमित थिएन। यसको प्रत्यक्ष लाभ सामान्य किसान र ग्रामीण समुदायले समेत समान रूपमा प्राप्त गरिरहेका थिए। आधुनिक प्रविधि कुनै सीमित वर्गको पहुँचमा रहने विषय नभई गाउँ–गाउँका नागरिकको दैनिक जीवनको अभिन्न हिस्सा बनिसकेको देख्दा म अत्यन्त प्रभावित भएँ। यसले प्रविधिको वास्तविक सफलता तब मात्र सम्भव हुन्छ भन्ने सन्देश दियो, जब त्यसको प्रत्यक्ष लाभ समाजको तल्लो तहसम्म पुग्छ।
चीनको उच्च–गतिको रेल यात्राको अविस्मरणीय अनुभव
मेरो सम्पूर्ण यात्राकै सबैभन्दा रोमाञ्चक र अविस्मरणीय क्षणमध्ये एक ८ जुलाईमा आयो, जब हाम्रो प्रतिनिधिमण्डलले बेइजिङ वेस्ट रेलवे स्टेसनबाट सियान (Xi’an) सम्म चीनको विश्वप्रसिद्ध उच्च–गतिको रेल (High-Speed Railway) मार्फत यात्रा गर्ने अवसर प्राप्त गर्यो।
करिब ४३५ किलोमिटर प्रतिघण्टाको अविश्वसनीय गतिमा यात्रा गर्नु मेरो जीवनमै कल्पनाबाहिरको अनुभव थियो। रेलको तीव्र गतिले मलाई आश्चर्यचकित बनायो, तर त्योभन्दा बढी यसको आरामदायी यात्रा, समयपालन, उच्च सुरक्षा व्यवस्था तथा अत्यन्त सहज सञ्चालन प्रणालीले गहिरो प्रभाव पार्यो। यस यात्राले दीर्घकालीन पूर्वाधारमा गरिएको लगानीले कसरी शहरहरूलाई एक–आपसमा जोड्छ, आर्थिक गतिविधिलाई तीव्र बनाउँछ र लाखौँ नागरिकको जीवनस्तरमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउँछ भन्ने कुरा प्रत्यक्ष रूपमा अनुभूति गरायो।
यस यात्राले नवप्रवर्तनप्रतिको मेरो बुझाइलाई पनि नयाँ उचाइमा पुर्यायो। यसअघि मैले आधुनिक पूर्वाधार र उच्च–गतिको रेलबारे पुस्तक, समाचार र अध्ययन सामग्रीमार्फत मात्र जानकारी प्राप्त गरेको थिएँ। तर यसपटक त्यसलाई प्रत्यक्ष अनुभव गर्न पाउँदा नवप्रवर्तनको वास्तविक प्रभावलाई नजिकबाट महसुस गर्ने अवसर मिल्यो। यसले चीनले दशकौँदेखि पूर्वाधार विकासमा गरेको दूरदर्शी र दीर्घकालीन लगानीको स्पष्ट झलक प्रस्तुत गर्यो। साथै, प्रभावकारी र आधुनिक यातायात प्रणालीले आर्थिक वृद्धि, पर्यटन प्रवर्द्धन, व्यापार विस्तार तथा क्षेत्रीय अन्तरसम्बन्धलाई कसरी मजबुत बनाउँछ भन्ने कुरा पनि यस यात्राले जीवन्त रूपमा प्रमाणित गरिदियो।
व्यवहारिक सिकाइ : जहाँ सिद्धान्तले वास्तविक अभ्यासको रूप लियो
कक्षाकोठामा भएका शैक्षिक सत्रहरू सम्पन्न भएपछि हामीले विभिन्न औद्योगिक प्रतिष्ठान तथा कृषि क्षेत्रहरूको अवलोकन भ्रमण सुरु गर्यौँ। यी भ्रमणहरूले कक्षाकोठामा प्राप्त सैद्धान्तिक ज्ञानलाई व्यवहारिक अनुभवसँग जोड्दै त्यसलाई अझ जीवन्त, प्रभावकारी र अर्थपूर्ण बनाइदिए।
हाम्रो पहिलो भ्रमण छिनछ्वाङयुआन आधुनिक कृषि उद्योग एकीकरण प्रदर्शन पार्क (Qinchuangyuan Modern Agricultural Industry Integration Demonstration Park) बाट सुरु भयो। त्यहाँ हामीले स्मार्ट कृषि प्रविधि (Smart Farming Technologies), वैज्ञानिक अनुसन्धान तथा एकीकृत कृषि प्रणालीको प्रयोगमार्फत कृषि उत्पादनलाई कसरी वृद्धि गरिएको छ र वातावरणीय दिगोपनलाई कसरी सँगसँगै अघि बढाइएको छ भन्ने कुरा प्रत्यक्ष रूपमा अवलोकन गर्ने अवसर पायौँ। आधुनिक प्रविधि र वैज्ञानिक अनुसन्धानको प्रभावकारी समन्वयले कृषि उत्पादनलाई अझ प्रतिस्पर्धी, दिगो र वातावरणमैत्री बनाउन सकिने तथ्य त्यहाँ स्पष्ट रूपमा देख्न सकिन्थ्यो।
त्यसपछि हामी निउ गाउँ (Niu Village) पुग्यौँ, जहाँ डिजिटल प्रविधि र स्थानीय समुदायको सक्रिय सहभागिताले परम्परागत ग्रामीण बस्तीलाई आर्थिक रूपमा सबल, आत्मनिर्भर र वातावरणीय दृष्टिले दिगो गाउँमा कसरी रूपान्तरण गरेको छ भन्ने प्रेरणादायी उदाहरण प्रत्यक्ष देख्न पाइयो। आधुनिक प्रविधिको प्रभावकारी उपयोगले ग्रामीण विकासमा कति ठूलो परिवर्तन सम्भव हुन्छ भन्ने कुराको यो उत्कृष्ट नमुना थियो।
भोलिपल्ट ह्वाङलियाङ नयाँ गाउँ (Huangliang New Village), छिनलिङ फ्लावर वर्ल्ड (Qinling Flower World) तथा चाङआन ताङ गाउँ (Changan Tang Village) को भ्रमण गर्ने अवसर प्राप्त भयो। यी स्थानहरूको अवलोकनबाट कृषि, पर्यटन, सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षण तथा पारिस्थितिकीय संरक्षण (Ecological Conservation) लाई एकीकृत रूपमा अघि बढाउँदा दिगो ग्रामीण विकास कसरी सम्भव हुन्छ भन्ने विषयलाई व्यवहारिक रूपमा बुझ्ने अवसर मिल्यो। विकास केवल आर्थिक वृद्धिमा सीमित नभई संस्कृति, प्रकृति र समुदायको संरक्षणसँगै अघि बढ्नुपर्छ भन्ने सन्देश यी भ्रमणहरूले स्पष्ट रूपमा दिएका थिए।
मेरो यात्राका सबैभन्दा स्मरणीय भ्रमणहरूमध्ये अर्को महत्वपूर्ण गन्तव्य लिन्तोङ जिल्लास्थित शिलिउहोङ पारिस्थितिक विज्ञान तथा प्रविधि पार्क (Shiliuhong Ecological Science and Technology Park) थियो। यहाँ मैले उन्नत पारिस्थितिक कृषि प्रणाली, वैज्ञानिक अनुसन्धान तथा आधुनिक कृषि व्यवस्थापनका अभ्यासहरू नजिकबाट अवलोकन गर्ने अवसर पाएँ। विशेषगरी नवप्रवर्तन र वातावरण संरक्षणबीच सन्तुलन कायम गर्दै कृषि विकासलाई अगाडि बढाउने चीनको दृष्टिकोणले मलाई अत्यन्त प्रभावित बनायो। यसले दिगो विकासका लागि आधुनिक प्रविधि र प्रकृतिको संरक्षण सँगसँगै अघि बढ्नुपर्ने महत्वपूर्ण सन्देश दिएको थियो।
त्यसपछि हाम्रो टोलीले वुगोङ ई–कमर्स सेवा केन्द्र (Wugong E-commerce Service Center) को भ्रमण गर्यो। यस भ्रमणले डिजिटल प्लेटफर्ममार्फत किसानहरूले आफ्ना कृषि उत्पादनहरू सिधै उपभोक्तासम्म कसरी पु¥याइरहेका छन् भन्ने कुरा स्पष्ट रूपमा देखायो। यस प्रक्रियाले किसानको आम्दानी वृद्धि गर्नुका साथै बिचौलियामाथिको निर्भरता पनि उल्लेखनीय रूपमा घटाएको थियो। यस अनुभवले मलाई ई–कमर्स भनेको केवल अनलाइन किनमेलको माध्यम मात्र नभई प्रविधिमार्फत ग्रामीण समुदायलाई आर्थिक रूपमा सशक्त बनाउने प्रभावकारी साधन पनि रहेछ भन्ने कुरा बुझायो।
हाम्रो अन्तिम प्राविधिक भ्रमण याङलिङ कृषि उच्च–प्रविधि उद्योग प्रदर्शन क्षेत्र (Yangling Agricultural High-tech Industries Demonstration Zone) मा सम्पन्न भयो। यहाँ हामीले जैविक प्रविधि (Biotechnology), स्मार्ट सिँचाइ प्रणाली (Smart Irrigation Systems), कृषि ड्रोन, प्रिसिजन फार्मिङ (Precision Farming) तथा अत्याधुनिक कृषि अनुसन्धान पूर्वाधारहरूको प्रत्यक्ष अवलोकन गर्ने अवसर प्राप्त गर्यौँ। यी अत्याधुनिक प्रविधिहरूले कृषि क्षेत्रलाई अझ वैज्ञानिक, उत्पादनमुखी र प्रभावकारी बनाउँदै खाद्य सुरक्षालाई सुदृढ गर्न तथा ग्रामीण समुदायको जीवनस्तर उकास्न प्रविधिको असाधारण भूमिका रहेको भन्ने मेरो विश्वासलाई अझ बलियो बनायो।
यद्यपि हामीले भ्रमण गरेका प्रत्येक स्थानको विशेषता र कार्यक्षेत्र फरक–फरक थियो, तर ती सबैको साझा उद्देश्य एउटै थियो—प्रविधि, वातावरणीय दिगोपन र स्थानीय समुदायको सक्रिय सहभागितालाई एकीकृत गर्दै ग्रामीण विकासलाई नयाँ उचाइमा पु¥याउने। यही समन्वित विकासको अवधारणा नै सम्पूर्ण सेमिनारबाट मैले प्राप्त गरेको सबैभन्दा महत्वपूर्ण र प्रेरणादायी सिकाइहरूमध्ये एक बन्यो।
अविस्मरणीय समापन समारोह
१३ जुलाई का दिन समीक्षा (Reflection Session), समापन समारोह तथा विदाइ स्वागत समारोहसँगै सेमिनार औपचारिक रूपमा सम्पन्न भयो।
मेरो सम्पूर्ण यात्राको अर्को अविस्मरणीय उपलब्धि भनेको अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा पहिलोपटक समापन मन्तव्य प्रस्तुत गर्ने अवसर प्राप्त गर्नु थियो। मैले व्यक्त गरेका विचारहरू चिनियाँ भाषामा अनुवाद भइरहेको सुन्नु मेरो जीवनकै अत्यन्त भावुक, गौरवपूर्ण र अविस्मरणीय क्षण बन्यो। त्यो क्षणले मलाई शिक्षा केवल ज्ञान प्राप्त गर्ने माध्यम मात्र नभई भाषा, संस्कृति र राष्ट्रिय सीमाभन्दा माथि उठेर मानिसलाई एक–आपसमा जोड्ने सबैभन्दा शक्तिशाली सेतु रहेछ भन्ने गहिरो अनुभूति गरायो।
जीवनभर साथ रहने सिकाइहरू
यस सेमिनारले मलाई कृषि क्षेत्रको ज्ञान मात्र दिएन, जीवन र विकासलाई हेर्ने दृष्टिकोणसमेत परिवर्तन गर्ने अमूल्य पाठहरू सिकायो।
पहिलो, कृषि भनेको केवल खेतीपाती मात्र होइन। यो उत्पादन, भण्डारण, ढुवानी, आपूर्ति व्यवस्थापन (लजिस्टिक्स), बजार व्यवस्थापन, अनुसन्धान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन एकअर्कासँग समन्वय भएर सञ्चालन हुने समग्र प्रणाली (Ecosystem) हो।
दोस्रो, डिजिटल प्रविधिले किसानलाई प्रत्यक्ष रूपमा उपभोक्तासँग जोड्दै बजार पहुँच विस्तार गर्छ, उनीहरूको आयआर्जन बढाउँछ र आर्थिक अवसरहरू सिर्जना गर्छ।
तेस्रो, नवप्रवर्तन (Innovation) त्यतिबेला मात्र सार्थक हुन्छ, जब त्यसले मानिसका वास्तविक समस्याको समाधान गर्दै उनीहरूको दैनिक जीवनलाई सहज, सुरक्षित र समृद्ध बनाउँछ।
चौथो, दिगो र सफल विकासका लागि सरकार, विश्वविद्यालय, अनुसन्धान संस्था, निजी क्षेत्र, उद्यमी तथा स्थानीय समुदायबीचको सहकार्य अपरिहार्य हुन्छ।
पाँचौँ, आधुनिक कृषि र नवप्रवर्तनमा युवा तथा महिलाको सक्रिय सहभागिता सुनिश्चित गर्न आवश्यक छ, किनकि उनीहरू नै दिगो विकासका वास्तविक संवाहक र भविष्यका नेतृत्वकर्ता हुन्।
छैटौँ, केवल नवप्रवर्तन मात्र पर्याप्त हुँदैन। त्यसलाई दीर्घकालीन सफलता दिलाउन दूरदर्शी नेतृत्व, सहयोगी नीति, निरन्तर लगानी तथा सबै सरोकारवालाबीचको प्रभावकारी सहकार्य अनिवार्य हुन्छ।
अन्त्यमा, कुनै पनि दीर्घकालीन परिवर्तन साना प्रयासबाट सुरु हुन्छ। एउटा सफल नमुना परियोजनाले एउटा गाउँलाई प्रेरित गर्न सक्छ, त्यसपछि एउटा जिल्लालाई र अन्ततः सम्पूर्ण राष्ट्रलाई सकारात्मक परिवर्तनको दिशामा अघि बढाउन सक्छ।
नेपालका लागि सिकाइ र सम्भावना
यस यात्राले मलाई नेपालभित्र पनि अपार सम्भावना रहेको अनुभूति गरायो। यद्यपि हाम्रो स्रोत–साधन सीमित छन्, तर हामीसँग प्रतिभाशाली युवा, उर्वर कृषि भूमि तथा बलियो स्थानीय समुदायको अमूल्य सम्पत्ति छ। यदि हामीले आफ्नै आवश्यकता र परिवेशअनुसार उपयुक्त प्रविधि अपनाउन सक्यौँ भने नेपालमा पनि अर्थपूर्ण, समावेशी र दिगो परिवर्तन सम्भव छ।
एक शैक्षिक पेशाकर्मी तथा अनुसन्धानकर्ताका रूपमा मैले यस सेमिनारबाट प्राप्त गरेका ज्ञान, अनुभव र सिकाइलाई नेपालको डिजिटल रूपान्तरण, ग्रामीण विकास, उद्यमशीलता तथा दिगो कृषि विकासमा उपयोग गर्ने दृढ संकल्प लिएको छु। चीनले अवलम्बन गरेका धेरै सफल अभ्यासहरू विशेषगरी नेपालको ग्रामीण तथा हिमाली क्षेत्रका लागि प्रेरणादायी उदाहरण बन्न सक्छन् भन्ने मेरो विश्वास अझ बलियो भएको छ। यिनै अनुभवका आधारमा हाम्रो परिवेशअनुकूल नवीन समाधान विकास गर्न सकिने सम्भावना मैले स्पष्ट रूपमा देखेको छु।
यस यात्राले कृषि र प्रविधिप्रतिको मेरो बुझाइ मात्र परिवर्तन गरेन, मेरो आफ्नै भविष्यलाई हेर्ने दृष्टिकोणसमेत नयाँ ढंगले परिभाषित गरिदियो। यसले मेरो आत्मविश्वासलाई अझ मजबुत बनायो, सोच्ने क्षितिजलाई फराकिलो बनायो र निरन्तर सिक्दै आफ्नो समुदाय तथा समाजका लागि योगदान गर्न प्रेरित गर्यो।
यदि भाग्यले साथ दियो भने म भविष्यमा पुनः चीन भ्रमण गर्न चाहन्छु—केवल त्यहाँका उल्लेखनीय उपलब्धिहरूबाट थप सिक्नका लागि मात्र होइन, यस यात्राका क्रममा स्थापित भएका मित्रता, आपसी सद्भाव र सांस्कृतिक सम्बन्धलाई अझ प्रगाढ बनाउन पनि।
म दृढतापूर्वक विश्वास गर्छु कि सिकाइको हरेक यात्राले अर्को नयाँ यात्रालाई प्रेरणा दिन सक्छ। त्यसैले मेरो यो अनुभवले नेपालका अझ धेरै युवाहरूलाई ठूलो सपना देख्न, नवप्रवर्तनलाई आत्मसात् गर्न, ज्ञानलाई व्यवहारमा उतार्न र समृद्ध तथा उज्ज्वल भविष्य निर्माणतर्फ अग्रसर हुन प्रेरणा दिनेछ भन्ने विश्वास लिएको छु।
मेरो सोच परिवर्तन गर्ने यात्रा
सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा, यस यात्राले विकासलाई हेर्ने मेरो दृष्टिकोण नै परिवर्तन गरिदियो। चीन जानुअघि म प्रविधि र कृषिलाई दुई फरक क्षेत्रका रूपमा बुझ्थेँ। तर सेमिनारका क्रममा मैले शिक्षा, अनुसन्धान, उद्यमशीलता र प्रभावकारी सरकारी नीतिसँग प्रविधिको समुचित समन्वय हुँदा त्यसले मानिसको जीवनस्तर सुधार्ने अत्यन्त शक्तिशाली माध्यमको रूपमा काम गर्न सक्छ भन्ने कुरा गहिरोसँग अनुभूति गरेँ।
यस अनुभवले मलाई आफ्नै पेशागत सीमाभन्दा बाहिर सोच्न प्रेरित गर्यो। विशेषगरी नेपालको ग्रामीण तथा हिमाली क्षेत्रमा डिजिटल नवप्रवर्तनलाई कसरी दिगो विकाससँग जोड्न सकिन्छ भन्ने विषयमा थप अध्ययन, अनुसन्धान र कार्य गर्ने उत्साह र आत्मविश्वास पनि यस यात्राले प्रदान गरेको छ।
