काठमाडौं । नेपालमा सञ्चालनमा रहेका २५ वटा लघुवित्त वित्तीय संस्थाले चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को दोस्रो त्रैमाससम्म उल्लेखनीय नाफा वृद्धि गरेका छन्। सार्वजनिक वित्तीय विवरणअनुसार ती संस्थाहरूले चालु आवको पहिलो छ महिनामा कुल २ अर्ब ८४ करोड रुपैयाँ नाफा आर्जन गरेका छन्, जुन गत वर्षको सोही अवधिको तुलनामा ५६.२६ प्रतिशतले वृद्धि हो। अघिल्लो वर्ष सोही अवधिमा संस्थाहरूले १ अर्ब ८१ करोड रुपैयाँ नाफा कमाएका थिए।
यस अवधिमा लघुवित्त संस्थाहरूको खुद ब्याज आम्दानी पनि उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। २५ संस्थाले कुल ९ अर्ब ५४ करोड रुपैयाँ खुद ब्याज आम्दानी गरेका छन्, जुन गत वर्षको तुलनामा १५.१८ प्रतिशत बढी हो। गत वर्ष सोही अवधिमा ब्याज आम्दानी ८ अर्ब २८ करोड रुपैयाँ थियो। यद्यपि, अधिकांश संस्थामा निष्क्रिय कर्जा (एनपीएल) वृद्धि देखिएको छ, जसले लघुवित्त क्षेत्रका लागि आगामी दिनमा जोखिमसमेत संकेत गरेको छ।
चुक्ता पुँजी र जगेडा कोषका आधारमा साना किसान लघुवित्त अग्रस्थानमा रहेको छ। यस संस्थाको चुक्ता पुँजी ४ अर्ब ९२ करोड ७१ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। त्यसपछि छिमेक लघुवित्तको चुक्ता पुँजी ३ अर्ब ६१ करोड ७२ लाख रुपैयाँ र डिप्रोक्स लघुवित्तको १ अर्ब ८६ करोड ८२ लाख रुपैयाँ रहेको छ। जगेडा कोषतर्फ पनि साना किसान लघुवित्त शीर्ष स्थानमा छ, जहाँ ४ अर्ब २५ करोड ३१ लाख रुपैयाँ संचित रहेको छ। त्यसपछि छिमेक लघुवित्तको जगेडा कोष ३ अर्ब ७ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।
ब्याज आम्दानीको आधारमा छिमेक लघुवित्त सबैभन्दा अगाडि देखिएको छ। संस्थाले छ महिनामा १ अर्ब ४५ करोड रुपैयाँ ब्याज आम्दानी गरेको छ, जुन गत वर्षको तुलनामा ७.४५ प्रतिशतले वृद्धि हो। दोस्रो स्थानमा रहेको डिप्रोक्स लघुवित्तले १ अर्ब ६ करोड रुपैयाँ ब्याज आम्दानी गरेको छ।
नाफातर्फ पनि छिमेक लघुवित्त अग्रस्थानमा रहेको छ। संस्थाले छ महिनामा ५७ करोड ६० लाख रुपैयाँ नाफा कमाएको छ, जुन गत वर्षको तुलनामा १२.५५ प्रतिशत बढी हो। यसपछि डिप्रोक्स लघुवित्तले ४४ करोड २९ लाख रुपैयाँ र साना किसान लघुवित्तले ३८ करोड ९ लाख रुपैयाँ नाफा आर्जन गरेका छन्।
प्रति सेयर आम्दानी (EPS) को आधारमा अभियान लघुवित्त शीर्ष स्थानमा रहेको छ, जसको EPS ६१.८९ रुपैयाँ पुगेको छ। त्यसपछि सपोर्ट लघुवित्तको ५१.८७ रुपैयाँ, डिप्रोक्सको ४७.४१ रुपैयाँ र गुराँस लघुवित्तको ४०.२२ रुपैयाँ रहेको छ। प्रतिसेयर नेटवर्थका आधारमा भने आत्मनिर्भर लघुवित्त सबैभन्दा अगाडि देखिएको छ।
निष्क्रिय कर्जा (एनपीएल) को अवस्थातर्फ हेर्दा, छिमेक लघुवित्त सबैभन्दा बलियो देखिएको छ, जसको एनपीएल दर २.४५ प्रतिशत मात्र छ। यसपछि आरएसडीसीको २.८४ प्रतिशत, गुराँस लघुवित्तको ३.१३ प्रतिशत र सपोर्ट लघुवित्तको ३.१७ प्रतिशत एनपीएल रहेको छ। अर्कोतर्फ, नेरुडे मिर्मिरे लघुवित्तको एनपीएल २५.७५ प्रतिशत र मेरो माइक्रोफाइनान्सको १९.४५ प्रतिशत पुगेको छ, जसले जोखिमपूर्ण अवस्था देखाएको छ।
नेपाल राष्ट्र बैंक तथा वित्तीय संस्था ऐन, २०६३ अनुसार ‘घ’ वर्गको इजाजतपत्र प्राप्त संस्थालाई लघुवित्त वित्तीय संस्था भनिन्छ। हाल देशभर ६५ भन्दा बढी लघुवित्त वित्तीय संस्थाहरू सञ्चालनमा छन्। यी संस्थाहरूले विशेषगरी विपन्न, न्यून आयस्तर भएका व्यक्ति तथा महिलालाई लक्षित गर्दै वित्तीय सेवा प्रदान गर्दै आएका छन्।
लघुवित्त संस्थाहरूले सदस्यबाट नियमित बचत संकलन गरी सामूहिक जमानीको आधारमा विनाधितो लघु कर्जा उपलब्ध गराउँछन्। साथै, स्वीकार्य धितोको आधारमा साना व्यवसाय तथा लघुउद्यमका लागि कर्जा प्रदान गरिन्छ। ग्रामीण तथा दुर्गम क्षेत्रमा पुगेर वित्तीय साक्षरता, बचत, कर्जा प्रवाह र वित्तीय शिक्षा प्रदान गर्दै लघुवित्त संस्थाहरूले वित्तीय पहुँच विस्तारमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलिरहेका छन्।
ग्रामीण विकास, स्वरोजगार सिर्जना तथा आर्थिक सशक्तीकरणमार्फत लघुवित्त क्षेत्रले राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा सकारात्मक योगदान पुर्याउँदै आएको भए पनि, बढ्दो एनपीएलले आगामी दिनमा जोखिम व्यवस्थापन र कर्जा अनुशासनलाई अझ कडाइका साथ लागू गर्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याएको छ।
