काठमाडौँ, फागुन ४ गते । नेपालको प्रविधि क्षेत्रका लागि एक गर्विलो क्षण थपिएको छ। १५ वर्षीय नेपाली साइबर सुरक्षा अनुसन्धानकर्ता विक्रान्त चौधरीले विश्वकै प्रतिष्ठित अन्तरिक्ष निकाय ‘नासा’ (NASA) को डिजिटल पूर्वाधारमा सुरक्षा कमजोरी पत्ता लगाएर अन्तर्राष्ट्रिय प्रशंसा प्राप्त गरेका छन्। सन् २०२६ को सुरुवातमै विक्रान्तले नासाको प्रणालीमा रहेको गम्भीर प्राविधिक त्रुटि पहिचान गरी जिम्मेवार ढङ्गले रिपोर्ट गरेपछि उनलाई नासाले आधिकारिक रूपमा प्रशंसा-पत्र (Letter of Appreciation) प्रदान गरेको हो।
के थियो विक्रान्तले पत्ता लगाएको कमजोरी?
विक्रान्तले नासाको डिजिटल डोमेनमा दुई प्रमुख प्राविधिक समस्याहरू पहिचान गरेका थिए: १. ड्याङ्गलिङ सोसल मिडिया लिङ्क (Dangling Link): यस त्रुटिको फाइदा उठाउँदै ह्याकरहरूले नासाको वेबसाइटमा रहेका मृत वा नाम परिवर्तन भएका लिङ्कहरूलाई आफ्नो नियन्त्रणमा लिएर प्रयोगकर्तालाई नक्कली सामग्रीतर्फ मोड्न सक्थे। २. क्रस साइट स्क्रिप्टिङ (XSS): यो एक प्राविधिक कमजोरी हो जसको माध्यमबाट आक्रमणकारीले नासाको वेबपेजमा मालिसियस स्क्रिप्टहरू इन्जेक्सन गरी डाटा चोरी वा सेसन हाइज्याकिङ गर्न सक्थे।
एक १५ वर्षीय किशोरले वेब आर्किटेक्चर र सुरक्षा प्रोटोकलको यस्तो गहिरो ज्ञान प्रदर्शन गर्नुलाई प्रविधि जगतमा निकै दुर्लभ मानिएको छ।
नैतिक ह्याकिङ र नासाको मान्यता
नासाको ‘भेल्नरेबिलिटी डिस्क्लोजर पोलिसी’ (Vulnerability Disclosure Policy) अन्तर्गत विक्रान्तले ९० दिनको समय सीमा र नैतिक मार्गनिर्देशनहरू पालना गर्दै यो कमजोरी रिपोर्ट गरेका थिए। उनको यस व्यावसायिकता र योगदानलाई कदर गर्दै नासाको सूचना सुरक्षा अधिकारी तामिको फ्लेचरले हस्ताक्षर गरेको प्रशंसा-पत्र पठाएको छ।
पत्रमा भनिएको छ:
नेपाली प्रविधि क्षेत्रमा उत्साह
विक्रान्तको यो सफलताले नेपालमा साइबर सुरक्षा शिक्षाको महत्त्वबारे नयाँ बहस सुरु गरेको छ। धेरैले यसलाई ‘एथिकल ह्याकिङ’ (Ethical Hacking) प्रति रहेको नकारात्मक धारणा चिर्ने एउटा सशक्त उदाहरणका रूपमा हेरेका छन्। नेपालले हाल आफ्नो राष्ट्रिय साइबर सुरक्षा ढाँचा बलियो बनाउन काम गरिरहेका बेला विक्रान्त जस्ता युवा प्रतिभाको उदयले डिजिटल नेपालको भविष्य सुरक्षित रहेको सङ्केत गर्दछ।
सानो उमेरमा ठुलो सफलता हात पारेका विक्रान्त चौधरीको कथाले प्रविधिमा उमेर र भूगोलले बाधा पुर्याउँदैन भन्ने प्रमाणित गरेको छ। उनले देखाएको यो बाटोले नेपालका अन्य हजारौँ युवाहरूलाई प्रविधिको जिम्मेवार प्रयोग र विश्वव्यापी डिजिटल सुरक्षामा योगदान दिन प्रेरित गर्नेछ।
