काठमाडौँ । अमेरिकी प्रशासनले इरानसँगको अर्को चरणको शान्ति वार्ता कहिले सुरु हुने भन्ने स्पष्ट संकेत नदिँदै आक्रमणहरू अनिश्चितकालका लागि स्थगित गरेपछि खाडी क्षेत्रको तनाव नयाँ मोडमा पुगेको छ। यहीबीच इरानले सामरिक रूपमा महत्वपूर्ण हर्मुज जलसन्धिमा दुई जहाजलाई नियन्त्रणमा लिएको जनाएको छ, जसले अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री व्यापार र सुरक्षाप्रति चासो थप बढाएको छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले हालै सामाजिक सञ्जालमार्फत आक्रमण स्थगनको निर्णय सार्वजनिक गर्दै मध्यस्थकर्ताको आग्रहलाई स्वीकार गरिएको बताएका छन्। उनले इरानतर्फबाट एकीकृत प्रस्ताव नआएसम्म र वार्ताले स्पष्ट दिशा नलिँदासम्म आक्रमण रोक्ने सहमति भएको उल्लेख गरेका छन्। यद्यपि, समुद्रमा अमेरिकी नौसैनिक गतिविधि र घेराबन्दी भने यथावत् रहने संकेत दिएका छन्।
इरानले भने समुद्री नियम उल्लंघन गरेको आरोपमा दुई जहाज नियन्त्रणमा लिइएको जनाएको छ। स्थानीय सुरक्षा निकायका अनुसार ती जहाजहरूलाई इरानी तटतर्फ लगिएको छ। फेब्रुअरी अन्त्यदेखि जारी तनावबीच यो पहिलोपटक हो, जब इरानले प्रत्यक्ष रूपमा जहाज नियन्त्रणमा लिएको हो। यसअघि सोही क्षेत्रमा जहाजहरूमाथि गोली प्रहारका घटनाहरू पनि सार्वजनिक भइसकेका छन्।
हर्मुज जलसन्धि विश्व ऊर्जा आपूर्तिको प्रमुख मार्गका रूपमा चिनिन्छ, जहाँबाट झन्डै २० प्रतिशत कच्चा तेल र तरल प्राकृतिक ग्यास ओसारपसार हुन्छ। हालको द्वन्द्वका कारण यस मार्गमा आवतजावत प्रभावित हुँदै गएको छ। केही जहाजहरूले आफूहरूमाथि आक्रमण प्रयास भएको जानकारी दिएका छन्, यद्यपि मानवीय क्षति भएको पुष्टि भएको छैन।
यसैबीच, पाकिस्तानको पहलमा इस्लामावादमा तय गरिएको शान्ति वार्ता अन्तिम समयमा स्थगित भएको छ। वार्ताका लागि सबै तयारी पूरा भए पनि दुवै पक्ष अन्तिम क्षणमा सहभागी नभएपछि प्रयासमा धक्का लागेको बताइएको छ। मध्यस्थकर्ताहरूले अझै संवादको ढोका खुला रहेको जनाएका छन्।
इरानले अमेरिकी समुद्री अवरोधलाई “समुद्री डकैती” को संज्ञा दिँदै हटाउन माग गरेको छ भने अमेरिकाले इरानको आणविक कार्यक्रमप्रति चासो जनाउँदै युरेनियम भण्डारण नियन्त्रणमा जोड दिएको छ। इरानले भने आफ्नो कार्यक्रम शान्तिपूर्ण रहेको दाबी गर्दै प्रतिबन्ध हटाउन र क्षतिपूर्ति दिनुपर्ने अडान राखेको छ।
यसबीच अमेरिकी सेयर बजारमा केही सुधार देखिएको छ भने कच्चा तेलको मूल्य पनि केही घटेको छ। तथापि, क्षेत्रीय स्थायित्वका लागि दुवै पक्षबीच विश्वास निर्माण र सार्थक संवाद आवश्यक देखिएको छ।
हालको अवस्थाले तनावसँगै वार्ताको सम्भावना पनि जीवित रहेको संकेत गर्दछ, जसले दीर्घकालीन समाधानतर्फ सकारात्मक मार्ग खोल्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।
