काठमाडौँ । पछिल्ला वर्षहरूमा विद्युतीय सवारीसाधन (ईभी) नेपालमा तीव्र गतिमा लोकप्रिय बन्दै गएको छ । पेट्रोल तथा डिजेल सवारीसाधनको तुलनामा कम सञ्चालन खर्च, न्यून मर्मत खर्च र वातावरणमैत्री विशेषताका कारण उपभोक्ताको आकर्षण बढ्दै गएको हो ।
ऊर्जा तथा अटोमोबाइल क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार ईभी केवल किफायती मात्र नभई दिगो यातायातको प्रभावकारी विकल्पका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ । बढ्दो इन्धन मूल्य र वातावरणीय चेतनाले पनि यस प्रवृत्तिलाई थप गति दिएको छ ।
विश्व ऊर्जा थिंक ट्यांक एम्बरको तथ्यांकअनुसार सन् २०२५ मा नेपाल विश्वमै दोस्रो तीव्र गतिमा ईभी अपनाउने देश बनेको छ । सो वर्ष नयाँ कार बिक्रीमध्ये ७० प्रतिशतभन्दा बढी विद्युतीय सवारीसाधन रहेका थिए । नर्वे ९७ प्रतिशत ईभी हिस्सासहित पहिलो स्थानमा रहेको छ भने नेपालले डेनमार्क, स्वीडेन, आइसल्यान्ड, बेलायत, जर्मनी र अमेरिकालाई समेत पछि पारेको छ ।
पश्चिम एसियामा देखिएको तनाव र इन्धन आपूर्तिमा आएको जोखिमले पनि नेपालको अटो बजारमा प्रभाव पारेको छ । इरानसँग सम्बन्धित द्वन्द्वका कारण विश्वकै महत्वपूर्ण तेल ढुवानी मार्ग स्ट्रेट अफ होर्मुजमा अवरोध उत्पन्न हुँदा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेल मूल्य बढेको छ ।
यसको प्रभाव नेपालमा पनि देखिएको छ । हाल पेट्रोल प्रतिलिटर २१७ रुपैयाँ र डिजेल २३७ रुपैयाँ पुगेको छ । मूल्यवृद्धि र इन्धन अनिश्चितताले उपभोक्तालाई ईभीतर्फ झनै आकर्षित गरेको छ ।
भन्सार विभागका अनुसार चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को नौ महिनामा मात्र ७ हजार १७३ विद्युतीय कार, जिप र भ्यान नेपाल भित्रिएका छन् । यस अवधिमा १८ अर्ब ६२ करोड रुपैयाँ बराबरको ईभी आयात भएको र ११ अर्ब ४७ करोड रुपैयाँ राजस्व संकलन भएको छ ।
नेपाल विद्युत सवारी आयातकर्ता तथा उत्पादक संघका अध्यक्ष श्याम सापकोटाका अनुसार अफ सिजन भए पनि ईभी बिक्रीमा ५० देखि ६० प्रतिशतसम्म वृद्धि देखिएको छ ।
हाल नेपालमा चीन र भारतबाट ठूलो संख्यामा ईभी आयात भइरहेका छन् । BYD, Tata Motors, MG, Hyundai र अन्य ब्रान्डहरूले नेपाली बजारमा प्रतिस्पर्धा गरिरहेका छन् ।
चिनियाँ ब्रान्डहरूको हिस्सा ७० देखि ८० प्रतिशतसम्म पुगेको छ । सस्तो मूल्य, कम सञ्चालन खर्च, लामो रेन्ज र आधुनिक प्रविधिका कारण चिनियाँ ईभीले बजारमा प्रभुत्व जमाउँदै गएको देखिन्छ ।
मोरङ अटोमोबाइलजस्ता आयातकर्ताले ठूलो परिमाणमा ईभी भित्र्याउँदै बजार विस्तारमा भूमिका खेलेका छन् । पछिल्लो वर्षहरूमा नेपालमा ५१ देखि ३०० किलोवाट क्षमतासम्मका ईभीहरू उपलब्ध छन् ।
सरकारले इभीलाई जलविद्युत उपयोग बढाउने, इन्धन आयात घटाउने र व्यापार घाटा कम गर्ने रणनीतिक साधनका रूपमा लिएको छ । पेट्रोल तथा डिजेल गाडीमा उच्च कर लाग्दा ईभीमा भने सहुलियत दिइएको छ ।
सरकारले हाल ईभी रूपान्तरण (रेट्रोफिटिङ) नीतिसमेत अघि बढाउने निर्णय गरेको छ, जसले पुराना पेट्रोल/डिजेल गाडीलाई विद्युतीय प्रणालीमा रूपान्तरण गर्न अनुमति दिनेछ ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार ईभीमा प्रतिकिलोमिटर खर्च १ देखि २ रुपैयाँ मात्र पर्छ भने पेट्रोल गाडीमा १० देखि १५ रुपैयाँसम्म खर्च हुन्छ । वार्षिक रूपमा हेर्दा ईभीले एक सवारीधनीलाई १ लाख रुपैयाँभन्दा बढी बचत गराउने देखिएको छ ।
कम मर्मत खर्च, बैंक कर्जा सहुलियत, कर छुट, र स्मार्ट प्रविधिका कारण ईभी नेपाली उपभोक्ताको पहिलो रोजाइ बन्दै गएको छ । मोबाइल एपबाट नियन्त्रण, उच्च टर्क, शान्त सञ्चालन र कम प्रदूषण यसका प्रमुख विशेषता हुन् ।
विश्लेषकहरूका अनुसार नेपाल अहिले ईभी रूपान्तरणको ऐतिहासिक चरणमा प्रवेश गरेको छ र आगामी वर्षहरूमा यसको विस्तार अझ तीव्र हुने अपेक्षा गरिएको छ ।
