काठमाडौँ । विश्वभर संगठित अपराधका स्वरूपहरू बदलिँदै जाँदा मानव बेचबिखनमा संलग्न गिरोहहरूले ‘क्रिप्टोकरेन्सी’ लाई आफ्नो मुख्य वित्तीय औजार बनाउन थालेका छन्। अमेरिकी ब्लकचेन विश्लेषण कम्पनी ‘चेनएनालाइसिस’ ले हालै सार्वजनिक गरेको ‘२०२६ क्रिप्टो क्राइम रिपोर्ट’ अनुसार सन् २०२५ मा शंकास्पद मानव बेचबिखन सञ्जालहरूमा भएको क्रिप्टो भुक्तानी अघिल्लो वर्षको तुलनामा ८५ प्रतिशतले बढेको पाइएको छ। ब्लकचेन डाटाको सूक्ष्म विश्लेषणले अवैध कारोबारमा सयौँ मिलियन डलरको प्रयोग भइरहेको देखाएको छ, जसले मानव बेचबिखनको डरलाग्दो ‘डिजिटलीकरण’ लाई पुष्टि गर्दछ।
अपराधको केन्द्र: दक्षिणपूर्वी एसिया
प्रतिवेदनका अनुसार दक्षिणपूर्वी एसिया यस अवैध गतिको केन्द्रविन्दु बनेको छ। त्यहाँ सञ्चालित ‘स्क्याम कम्पाउन्ड’ (ठगी केन्द्र), अवैध अनलाइन जुवा र चिनियाँ मनी लन्डरिङ सञ्जालहरूले एउटा जटिल ‘आपराधिक इकोसिस्टम’ निर्माण गरेका छन्। यी सञ्जालहरूले मुख्यतया तीन क्षेत्रमा क्रिप्टो प्रयोग गरिरहेका छन्: १. अन्तर्राष्ट्रिय एस्कर्ट तथा वेश्यावृत्ति सेवा (जहाँ आधाभन्दा बढी कारोबार १० हजार डलरभन्दा माथिका छन्)। २. श्रम एजेन्टहरू (जसले वैदेशिक रोजगारीको प्रलोभन देखाएर मानिसहरूलाई बन्धक बनाउँछन्)। ३. बाल यौन दुव्र्यवहार सामग्रीका विक्रेताहरू।
टेलिग्राम र ‘स्टेबलकोइन’ को दुरुपयोग
अपराधीहरूले पीडित भर्ती गर्न र भुक्तानी समन्वय गर्न ‘टेलिग्राम’ जस्ता मेसेजिङ एपलाई मुख्य माध्यम बनाएका छन्। अवैध रकमलाई सुरक्षित राख्न र छिटो नगदमा रूपान्तरण गर्न उनीहरूले डलरसँग मूल्य स्थिर रहने ‘स्टेबलकोइन’ (Stablecoin) र चिनियाँ मनी लन्डरिङ समूहको सहायता लिने गरेका छन्। सन् २०२५ मा यस्तो अवैध क्रिप्टो प्रवाह करिब १६.१ अर्ब डलर पुगेको अनुमान छ।
आधुनिक दासता: डाटा एन्ट्रीको नाममा ठगी
मानव बेचबिखनको सबैभन्दा डरलाग्दो पक्ष ‘श्रम प्लेसमेन्ट एजेन्ट’ हरूको भूमिका देखिएको छ। उनीहरूले सामाजिक सञ्जालमा म्यानमार वा कम्बोडियामा ‘कस्टमर सर्भिस’ वा ‘डाटा एन्ट्री’ को आकर्षक काम र उच्च तलबको विज्ञापन गर्छन्। १ हजारदेखि १० हजार डलरसम्मको ‘भर्ती शुल्क’ क्रिप्टोमार्फत बुझाएर त्यहाँ पुग्ने युवाहरू अन्ततः बन्धक बनाइन्छन् र उनीहरूलाई अरूलाई ठगी गर्ने काममा जबरजस्ती लगाइन्छ।
बाल यौन दुव्र्यवहार र डार्क वेबको चुनौती
प्रतिवेदनले बाल यौन दुव्र्यवहार सामग्री सञ्जालमा पनि संगठित वित्तीय ढाँचा फेला पारेको छ। ट्र्याकिङबाट बच्न अपराधीहरूले बिटक्वाइनबाट मोनेरो (Monero) जस्ता गोपनीयतामा केन्द्रित ‘प्राइभेसी कोइन’ तर्फ रकम सार्ने गरेको देखिएको छ। जुलाई २०२५ मा बेलायती प्रहरीको सहयोगमा एउटा ठुलो वेबसाइट बन्द गरिएको थियो, जसले ५ हजार ८०० भन्दा बढी क्रिप्टो ठेगाना प्रयोग गरी अवैध कमाइ गरिरहेको थियो।
प्रविधिको दुरुपयोगले मानव बेचबिखनलाई सीमाविहीन र थप जटिल बनाएको छ। तर, क्रिप्टोकरेन्सीको प्रत्येक कारोबार ‘अन-चेन’ रेकर्ड हुने भएकाले विश्वभरका सुरक्षा निकायहरूले यसै डाटाको आधारमा ठुला अपराधीहरूलाई पक्राउ गर्न सफलता पनि पाइरहेका छन्।
