काठमाडौं । संयुक्त राज्य अमेरिका र इजरायल ले इरान विरुद्ध जारी राखेको हवाई आक्रमणका कारण विश्व बजारमा गम्भीर प्रभाव देखिन थालेको छ। द्वन्द्व चर्किँदै जाँदा तेल आपूर्तिको प्रमुख मार्ग हर्मुज जलमार्ग हुँदै हुने ढुवानी अवरुद्ध हुने आशंकाले विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्य तीव्र रूपमा बढेको हो।
सोमबार बिहान एसियाली बजारमा ब्रेन्ट क्रुड तेल को मूल्य करिब २४ प्रतिशतले बढेर प्रति ब्यारेल ११४.७४ डलर पुगेको छ भने नाइमेक्स लाइट स्वीट क्रुड तेल को मूल्य २६ प्रतिशतभन्दा बढीले वृद्धि हुँदै ११४.७८ डलर पुगेको छ।
विश्वको कुल तेल आपूर्तिको करिब एक पाँचौँ हिस्सा हर्मुज जलमार्गबाट ढुवानी हुने भए पनि युद्ध सुरु भएयता उक्त मार्गबाट हुने यातायात लगभग ठप्प भएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्।
यसअघि रुस–युक्रेन युद्ध सुरु भएपछि सन् २०२२ मा तेलको मूल्य १०० डलर नाघेको थियो। त्यसयता पहिलो पटक कच्चा तेलको मूल्य पुनः १०० डलरभन्दा माथि पुगेको हो।
गत फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि संयुक्त आक्रमण गरेपछि कच्चा तेलको मूल्यमा करिब ५० प्रतिशतले वृद्धि भइसकेको छ। त्यसको प्रतिक्रियास्वरूप इरानले हर्मुज जलमार्ग हुँदै हुने तेल ढुवानी लगभग ठप्प पारेको बताइएको छ, जसले विश्वको कुल तेल आपूर्तिको करिब एक पाँचौँ हिस्सालाई जोखिममा पारेको छ।
जलमार्ग अवरुद्ध भएपछि ओमान, संयुक्त अरब इमिरेट्स र कुवेत लगायतका ओपेक सदस्य राष्ट्रहरूमा तेल भण्डारणमा चाप बढेको छ। जसका कारण केही उत्पादक देशहरू उत्पादन कटौती गर्न बाध्य भएको जनाइएको छ।
यसैबीच कतार, साउदी अरेबिया र कुवेतलगायत खाडी क्षेत्रका ऊर्जा केन्द्रहरूमा भएका आक्रमणले तेल आपूर्ति शृङ्खला थप प्रभावित भएको बताइएको छ।
तेलको मूल्यवृद्धिको असर एसियाली सेयर बजारमा पनि देखिएको छ। सोमबार बिहान निक्केई २२५ मा ७ प्रतिशत, कोस्पी मा ८ प्रतिशत र हाङसेङ सूचकांक मा करिब ३ प्रतिशतले गिरावट आएको छ। यस्तै अमेरिकी बजारका एस एण्ड पी ५०० र नास्डाक फ्युचर्समा पनि ठूलो नोक्सानी देखिएको छ।
डोनाल्ड ट्रम्प ले इरानको आणविक खतरा हटाउनका लागि गरिएको कारबाहीका कारण देखिएको मूल्यवृद्धि अल्पकालीन भएको बताएका छन्। यता अमेरिकी ऊर्जा सचिवले पनि इन्धनको मूल्यवृद्धिलाई अस्थायी भएको टिप्पणी गरेका छन्।
तर इरानको रिभोल्युसनरी गार्ड्सले यदि अमेरिका र इजरायलले आक्रमण जारी राखेमा तेलको मूल्य प्रति ब्यारेल २०० डलरसम्म पुग्न सक्ने चेतावनी दिएको छ।
कतारी ऊर्जा मन्त्री साद अल-काबी ले पनि क्षेत्रीय उत्पादकहरूले उत्पादन रोक्नुपर्ने अवस्था आउन सक्ने र मूल्य १५० डलरसम्म पुग्न सक्ने चेतावनी दिएका छन्।
अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष का अनुसार तेलको मूल्यमा हुने प्रत्येक १० प्रतिशत वृद्धिले विश्वव्यापी मुद्रास्फीतिलाई ०.४ प्रतिशतले बढाउने र विश्व आर्थिक वृद्धिदरलाई ०.१५ प्रतिशतले घटाउने प्रभाव पार्छ।
अर्थविद्हरूले तेलको मूल्य उच्च स्तरमै केही सातासम्म कायम रहेमा विश्व अर्थतन्त्रका लागि ठूलो चुनौती खडा हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन्।
