काठमाडौँ । नेपाली बैंकिङ क्षेत्रको पछिल्लो तथ्याङ्कले रोचक चित्र प्रस्तुत गरेको छ, जहाँ साना मानिएका विकास बैंकहरूले ठूला वाणिज्य बैंकहरूलाई समेत चुनौती दिँदै उल्लेखनीय प्रगति हासिल गरेका छन्। चालु आर्थिक वर्षको पहिलो नौ महिनामा राष्ट्रिय स्तरका विकास बैंकहरूले देखाएको वित्तीय प्रदर्शनले बैंकिङ क्षेत्रमै नयाँ बहस सुरु गराएको छ।
सामान्य बुझाइअनुसार बैंकले कमाएको सम्पूर्ण रकम शेयरधनीमा जाने होइन। सञ्चालन खर्च, कर तथा नियामकीय व्यवस्थाअनुसार विभिन्न कोषमा छुट्याएपछि बाँकी रहने रकमलाई मात्र ‘वितरणयोग्य मुनाफा’ भनिन्छ, जुन आवश्यकताअनुसार शेयरधनीमा बाँड्न सकिन्छ।
यस अवधिमा देशका २० वाणिज्य बैंकमध्ये ६ वटाको वितरणयोग्य मुनाफा ऋणात्मक अवस्थामा पुगेको छ। तर, ८ राष्ट्रिय स्तरका विकास बैंकमध्ये ७ वटाले सकारात्मक नतिजा निकाल्दै आफ्नो सशक्त उपस्थिति देखाएका छन्। आर्थिक सुस्तता र चुनौतीपूर्ण परिस्थितिका बाबजुद विकास बैंकहरूको यो प्रदर्शनलाई महत्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा हेरिएको छ।
विशेषगरी गरिमा विकास बैंक र लुम्बिनी विकास बैंकले उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै अग्रपंक्तिमा उभिएका छन्। गरिमा विकास बैंकको वितरणयोग्य मुनाफा ६२ करोड ७२ लाख रुपैयाँभन्दा माथि पुगेको छ, जसले धेरै वाणिज्य बैंकहरूलाई उछिनेको छ। त्यस्तै लुम्बिनी विकास बैंकले प्रतिशेयर करिब साढे १७ रुपैयाँ आम्दानी गर्दै प्रभावशाली नतिजा प्रस्तुत गरेको छ।
यी दुई बैंकले लक्ष्मी सनराइज, नेपाल बैंक, राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक, ग्लोबल आईएमई, सिटिजन, कुमारी, नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा, प्रभु, हिमालयन र एनआईसी एसिया जस्ता ठूला वाणिज्य बैंकहरूलाई वितरणयोग्य मुनाफाको प्रतिस्पर्धामा पछि पार्न सफल भएका छन्। यसले देखाउँछ कि बैंकको आकारभन्दा पनि प्रभावकारी व्यवस्थापन र ग्राहकसँगको निकटता महत्वपूर्ण हुने गर्दछ।
यद्यपि सबै विकास बैंकका लागि अवस्था समान छैन। ज्योति विकास बैंकको वितरणयोग्य मुनाफा ऋणात्मक देखिएको छ, जसले गर्दा यसपटक शेयरधनीलाई लाभांश वितरण गर्न सक्ने अवस्था कमजोर बनेको छ। यस्तै मुक्तिनाथ र सांग्रिला विकास बैंकहरूले पनि अघिल्लो वर्षको तुलनामा नाफामा केही कमी अनुभव गरेका छन्।
नेपालमा हाल १७ विकास बैंक सञ्चालनमा रहेकामा ८ वटा राष्ट्रिय स्तरका छन्। यी बैंकहरूले वाणिज्य बैंकहरूसँग प्रत्यक्ष प्रतिस्पर्धा गर्दै आएका छन्। पछिल्लो नतिजाले विकास बैंकहरूले सञ्चालन खर्च, कर र नियामकीय दबाबका बीच पनि आफ्नो वित्तीय स्वास्थ्य सुदृढ राख्न सफल भएको संकेत गरेको छ।
औसतमा राष्ट्रिय स्तरका विकास बैंकहरूले करिब १०.७६ प्रतिशत वितरणयोग्य मुनाफा आर्जन गरेका छन्, जुन अघिल्लो वर्षको ८.५ प्रतिशतभन्दा उल्लेखनीय सुधार हो। यसले कठिन आर्थिक अवस्थामा पनि विकास बैंकहरूले आफ्नो वित्तीय आधार मजबुत बनाउँदै शेयरधनीलाई आकर्षक प्रतिफल दिन सक्ने क्षमता देखाएको छ।
गरिमा र लुम्बिनीबाहेक कामना सेवा तथा साइन रेसुङ्गा विकास बैंकहरूले पनि दोहोरो अंकको लाभांश बाँड्ने सम्भावना बनाएका छन्। समग्रमा हेर्दा, विकास बैंकहरूले नेपाली अर्थतन्त्रमा आफ्नो प्रभावकारी भूमिका अझ मजबुत बनाउँदै अघि बढिरहेको स्पष्ट देखिन्छ।
