काठमाडौं । एउटा सामान्य देखिने डिजिटल नक्साको त्रुटिले उत्पन्न कूटनीतिक तरंगलाई शान्त पार्ने प्रयासस्वरूप नेपाल एयरलाइन्सले सार्वजनिक रूपमा माफी माग्दै स्पष्ट पारेको छ कि उक्त गल्ती नियतवश नभई प्राविधिक कारणले भएको हो।
राष्ट्रिय ध्वजाबाहक नेपाल एयरलाइन्सले बिहीबार आफ्नो सामाजिक सञ्जालमार्फत सार्वजनिक गरेको ‘नेटवर्क नक्सा’ विवादको केन्द्रमा परेपछि घटना चर्चामा आएको हो। सो नक्सामा जम्मु–कश्मिर क्षेत्रलाई भारतको सट्टा पाकिस्तानको हिस्साका रूपमा देखाइएको थियो, जसले तत्कालै सामाजिक सञ्जालमा तीव्र प्रतिक्रिया निम्त्यायो।
विशेषगरी भारतीय सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताहरू र केही सार्वजनिक व्यक्तित्वहरूले उक्त चित्रणलाई गम्भीर त्रुटि मात्र नभई संवेदनशील विषयमा गरिएको लापरबाही भन्दै आलोचना गरे। कतिपयले यसलाई नियोजित कार्यको रूपमा समेत व्याख्या गर्दै आपत्ति जनाएका थिए।
विवाद चर्किंदै गएपछि नेपाल एयरलाइन्सले उक्त पोस्ट हटाउँदै सामाजिक सञ्जाल ‘एक्स’मार्फत औपचारिक स्पष्टीकरण जारी गर्यो। एयरलाइन्सले नक्सामा भएको सीमा सम्बन्धी त्रुटिलाई स्वीकार गर्दै यसले न त नेपाल सरकारको न त आफ्नो संस्थागत धारणा प्रतिनिधित्व गर्ने स्पष्ट पारेको छ।
एयरलाइन्सले आगामी दिनमा यस्ता सामग्री सार्वजनिक गर्नुअघि कडाइका साथ शुद्धता परीक्षण गरिने र आन्तरिक समीक्षा प्रक्रिया सुरु गरिएको जानकारी पनि दिएको छ। साथै, छिमेकी राष्ट्रहरूसँगको मैत्रीपूर्ण सम्बन्धलाई उच्च प्राथमिकता दिइने प्रतिबद्धता व्यक्त गरिएको छ।
यस घटनाले सामाजिक सञ्जालमा मात्र होइन, सांस्कृतिक तथा राजनीतिक क्षेत्रमै पनि प्रतिक्रिया ल्यायो। भारतीय कलाकार तथा राजनीतिक व्यक्तित्वहरूले यस विषयलाई उठाउँदै भारतको नक्सामाथि गरिएको हस्तक्षेपका रूपमा टिप्पणी गरेका थिए।
यद्यपि, एयरलाइन्सको माफीपछि केही पक्षले यसलाई सकारात्मक रूपमा लिँदै नेपाल–भारतबीचको सम्बन्ध थप सुदृढ हुनुपर्ने धारणा राखेका छन्।
नेपाल र भारतबीच नक्सा र सीमासम्बन्धी विषय नयाँ भने होइन। लिपुलेख, कालापानी र लिम्पियाधुरा क्षेत्रलाई लिएर लामो समयदेखि मतभेद रहँदै आएको छ। सन् १८१६ को सुगौली सन्धिको व्याख्यालाई लिएर दुवै देशबीच फरक–फरक दाबी कायम छन्।
सन् २०१९ मा भारतले जम्मु–कश्मिरको पुनर्संरचनापछि नयाँ नक्सा सार्वजनिक गर्दा विवादित क्षेत्र समावेश गरेपछि नेपालले आपत्ति जनाएको थियो। त्यसको प्रतिउत्तरस्वरूप सन् २०२० मा नेपालले संविधान संशोधन गर्दै ती क्षेत्र समेटिएको नयाँ राजनीतिक नक्सा जारी गरेको थियो, जसलाई भारतले अस्वीकार गरेको थियो।
करिब १८५० किलोमिटर खुला सीमाना जोडिएका नेपाल र भारतबीच साना विषयले पनि ठूलो कूटनीतिक प्रभाव पार्न सक्ने सन्दर्भमा यो घटना अर्को उदाहरण बनेको छ।
हालका लागि नेपाल एयरलाइन्सले माफीमार्फत परिस्थिति सामान्य पार्ने प्रयास गरे पनि, नक्सा र सीमासम्बन्धी संवेदनशीलता भविष्यमा पनि यथावत रहने संकेत यस घटनाले दिएको छ।
