काठमाडौं । नेपालको बैंक तथा वित्तीय क्षेत्रमा विगत डेढ दशकमा भएको गाभ्ने तथा प्राप्ति प्रक्रियाले बैंकहरूको आकार, पहुँच र संरचनामा ठूलो परिवर्तन ल्याएको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकको विवरणअनुसार विभिन्न चरणमा बैंक, विकास बैंक तथा वित्त कम्पनीहरू एकअर्कामा गाभिँदै र प्राप्ति हुँदै जाँदा अहिलेका ठूला बैंकहरूको वर्तमान संरचना निर्माण भएको हो।
एउटै बैंकको वर्तमान संरचनामा विगतमा कति संस्था समेटिए भन्ने आधारमा हेर्दा ग्लोबल आइएमई बैंक सबैभन्दा अगाडि देखिएको छ। त्यसपछि कुमारी बैंक, प्रभु बैंक, नेपाल इन्भेस्टमेन्ट मेगा बैंक लगायतका बैंकले पनि ठूलो संख्यामा वित्तीय संस्थालाई आफ्नो संरचनामा समेटेका छन्।
ग्लोबल आइएमईमा २१ संस्था थपिए
ग्लोबल आइएमई बैंकले सबैभन्दा धेरै संस्था समेट्दै आफ्नो वर्तमान संरचना बनाएको देखिन्छ। ग्लोबल बैंकबाट सुरु भएको एकीकरण यात्रामा आइएमई फाइनान्स, लर्ड बुद्ध फाइनान्स, कमर्ज एन्ड ट्रस्ट बैंक, सोसल डेभलपमेन्ट बैंक, गुल्मी विकास बैंक, प्यासिफिक डेभलपमेन्ट बैंक, त्रिवेणी विकास बैंक, पब्लिक डेभलपमेन्ट बैंक, ब्राइट डेभलपमेन्ट बैंक, जनता बैंक नेपाल, सिद्धार्थ डेभलपमेन्ट बैंक, एकता विकास बैंक, नेपाल आवास फाइनान्स, रिलायबल फाइनान्स, शुभलक्ष्मी फाइनान्स, नेपाल कन्जुमर डेभलपमेन्ट बैंक, हाथवे फाइनान्स, लुम्बिनी बैंक, नवदुर्गा फाइनान्स र बैंक अफ काठमाडौं समेटिएका छन्।
यसरी हेर्दा ग्लोबल आइएमई बैंकको वर्तमान संरचनामा आफूलाई बाहेक २१ वटा संस्था जोडिएका छन्।
कुमारी बैंकमा २० संस्थाको एकीकरण
कुमारी बैंकले पनि लामो एकीकरण यात्रा पार गर्दै ठूलो वित्तीय संरचना निर्माण गरेको छ। काष्ठमण्डप डेभलपमेन्ट बैंक र शिखर फाइनान्सबाट अघि बढेको कुमारी बैंकमा महाकाली विकास बैंक, काक्रेबिहार विकास बैंक, पश्चिमाञ्चल फाइनान्स, एनडिइपी डेभलपमेन्ट बैंक, राइजिङ डेभलपमेन्ट बैंक, साझा विकास बैंक, युनियन फाइनान्स, वेस्टर्न डेभलपमेन्ट बैंक, नमस्ते वित्तीय संस्था, पूर्वाधार विकास बैंक, स्वस्तिक मर्चेन्ट फाइनान्स, अन्नपूर्ण डेभलपमेन्ट बैंक, सूर्यदर्शन फाइनान्स, रोयल मर्चेन्ट बैंकिङ एन्ड फाइनान्स, रारा विकास बैंक, एपी फाइनान्स, इन्टरनेसनल डेभलपमेन्ट बैंक र नेपाल क्रेडिट एन्ड कमर्स बैंक समेटिएका छन्।
यस आधारमा कुमारी बैंकले आफूलाई बाहेक २० वटा संस्था आफ्नो संरचनामा समेटेको देखिन्छ।
प्रभु बैंकमा १४ संस्थाको यात्रा
प्रभु बैंक पनि धेरै संस्था गाभेर तथा प्राप्ति गरेर बनेको बैंकमध्ये अग्रपंक्तिमा छ। प्रभु फाइनान्सबाट सुरु भएको यसको एकीकरण यात्रामा समृद्धि विकास बैंक, वैभव फाइनान्स, किस्ट बैंक, गौरीशंकर विकास बैंक, जेनिथ फाइनान्स, ग्रान्ड बैंक नेपाल, अर्निको विकास बैंक, सूर्य विकास बैंक, इनोभेटिभ डेभलपमेन्ट बैंक, सेन्चुरी कमर्सियल बैंक, सगरमाथा मर्चेन्ट बैंकिङ एन्ड फाइनान्स, पाटन फाइनान्स, अल्पाइन डेभलपमेन्ट बैंक र सेती फाइनान्स जोडिएका छन्।
यसरी प्रभु बैंकको वर्तमान संरचनामा आफूलाई बाहेक १४ वटा संस्था समेटिएका छन्।
नेपाल इन्भेस्टमेन्ट मेगा बैंकमा ११ संस्था
नेपाल इन्भेस्टमेन्ट मेगा बैंकको वर्तमान संरचना पनि विभिन्न संस्थाको एकीकरणबाट बनेको हो। यसमा विश्व विकास बैंक, फेवा फाइनान्स, गण्डकी विकास बैंक, मेगा बैंक नेपाल, पश्चिमाञ्चल डेभलपमेन्ट बैंक, पर्यटन विकास बैंक, मातृभूमि विकास बैंक, कालिन्चोक डेभलपमेन्ट बैंक, नेपाल इन्भेस्टमेन्ट बैंक, एसे डेभलपमेन्ट बैंक, जेबिल्स फाइनान्स र सिटी एक्सप्रेस फाइनान्स जोडिएका छन्।
यस आधारमा नेपाल इन्भेस्टमेन्ट मेगा बैंकले आफूलाई बाहेक ११ वटा संस्था समेटेको देखिन्छ।
अन्य ठूला बैंकको संरचना पनि एकीकरणबाटै
लक्ष्मी सनराइज बैंक पनि विभिन्न संस्थाको एकीकरणबाट बनेको अर्को ठूलो बैंक हो। नारायणी फाइनान्स, नेसनल फाइनान्स, सनराइज बैंक, एनआइडीसी क्यापिटल मार्केट, दियालो विकास बैंक, प्रोफेसनल डेभलपमेन्ट बैंक, लक्ष्मी बैंक र हिसेफ फाइनान्सलाई जोड्दा लक्ष्मी सनराइज बैंकको वर्तमान संरचना बनेको हो।
त्यस्तै, हिमालयन बैंकको संरचना पनि आधा दर्जनभन्दा बढी संस्थासँगको मर्जर तथा प्राप्ति प्रक्रियाबाट विस्तार भएको छ। पशुपति डेभलपमेन्ट बैंक, उद्यम विकास बैंक, सिभिल मर्चेन्ट वित्तीय संस्था, सिभिल बैंक, इन्टरनेसनल लिजिङ एन्ड फाइनान्स, युनिक फाइनान्स र हामा मर्चेन्ट एन्ड फाइनान्स यसमा जोडिएका छन्। यस आधारमा हिमालयन बैंकले आफूलाई बाहेक ७ वटा संस्था समेटेको छ।
नबिल बैंकले नेपाल बंगलादेश बैंक, नेपाल बंगलादेश फाइनान्स, नेपाल श्रीलंका मर्चेन्ट फाइनान्स र युनाइटेड फाइनान्सलाई आफ्नो संरचनामा समेटेको छ। यसरी नबिल बैंकमा आफूलाई बाहेक ४ वटा संस्था जोडिएका छन्।
एनएमबी बैंकको संरचना निर्माणमा प्रुडेन्सियल फाइनान्स, गोर्खा फाइनान्स, पाथीभरा विकास बैंक, भृकुटी विकास बैंक, क्लिन इनर्जी डेभलपमेन्ट बैंक, सिटी डेभलपमेन्ट बैंक, ओम फाइनान्स, मनास्लु डेभलपमेन्ट बैंक र कञ्चन डेभलपमेन्ट बैंक जोडिएका छन्। यस आधारमा एनएमबी बैंकले आफूलाई बाहेक ९ वटा संस्था समेटेको छ।
त्यस्तै, सिटिजन्स बैंक इन्टरनेसनलको संरचनामा नेपाल हाउजिङ एन्ड मर्चेन्ट फाइनान्स, पिपुल्स फाइनान्स, प्रिमियर फाइनान्स, सहयोगी विकास बैंक, तिनाउ विकास बैंक, मिसन डेभलपमेन्ट बैंक, नेपाल कम्युनिटी डेभलपमेन्ट बैंक र सिर्जना फाइनान्स जोडिएका छन्। यसरी सिटिजन्स बैंकले आफूलाई बाहेक ८ वटा संस्था आफ्नो संरचनामा समेटेको देखिन्छ।
प्राइम कमर्सियल बैंकले बिराटलक्ष्मी विकास बैंक, खाँदबारी डेभलपमेन्ट बैंक, कन्ट्री डेभलपमेन्ट बैंक, कन्काई विकास बैंक, कैलाश विकास बैंक, मेट्रो डेभलपमेन्ट बैंक र नेपाल एक्सप्रेस फाइनान्सलाई समेटेको छ। यस आधारमा प्राइम कमर्सियल बैंकले आफूलाई बाहेक ७ वटा संस्था गाभेको तथा प्राप्ति गरेको देखिन्छ।
केही बैंकको संरचना सीमित संस्थाबाट विस्तार
एनआइसी एसिया बैंकको संरचना भने एनआइसी बैंक र बैंक अफ एसिया नेपालबीचको एकीकरणबाट बनेको हो। यसमा आफूलाई बाहेक एउटा बैंक समेटिएको छ।
त्यस्तै, सिद्धार्थ बैंकले बिजनेस डेभलपमेन्ट बैंक र युनिभर्सल फाइनान्सलाई समेटेर आफ्नो संरचना विस्तार गरेको छ। यस आधारमा सिद्धार्थ बैंकमा आफूलाई बाहेक २ वटा संस्था जोडिएका छन्।
सानिमा बैंकले बागमती डेभलपमेन्ट बैंकलाई आफ्नो संरचनामा समेटेको छ भने माछापुच्छ्रे बैंकले स्ट्यान्डर्ड फाइनान्सलाई गाभेर आफ्नो संरचना विस्तार गरेको छ।
त्यसैगरी, राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकले राष्ट्रिय औद्योगिक विकास बैंकलाई आफ्नो संरचनामा समेटेको विवरण छ।
यसरी पछिल्लो डेढ दशकमा भएको गाभ्ने तथा प्राप्ति प्रक्रियाले नेपालका बैंक तथा वित्तीय संस्थाको संख्या मात्र घटाएको छैन, धेरै साना तथा मध्यम आकारका बैंक, विकास बैंक र वित्त कम्पनीलाई ठूला वित्तीय संस्थाको संरचनामा समेट्दै अहिलेका ठूला बैंकहरूको स्वरूप निर्माण गरेको देखिन्छ।
