आज भदौ २९, २०८३ (सेप्टेम्बर १४, २०२६०)। सोमबार हरितालिका तीज हो। हिजो भदौ २८ मा दर खाने दिन थियो र आज तीजको मुख्य व्रत तथा पूजाआजा हुँदैछ।
नेपाली महिलाको प्रमुख सांस्कृतिक पर्व हरितालिका तीज आज देशभर श्रद्धा, उमंग र उत्साहका साथ मनाइँदैछ। भाद्र शुक्ल तृतीयाका दिन मनाइने तीजमा विवाहित तथा अविवाहित महिलाहरू बिहानैदेखि स्नान गरी रातो पहिरन र गरगहनामा सजिएर शिवालय पुगिरहेका छन्।
आज महिलाहरूले भगवान् शिव र माता पार्वतीको पूजा–आराधना गर्दै आफ्नो पारिवारिक सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना गरिरहेका छन्। धार्मिक परम्पराअनुसार विवाहित महिलाले श्रीमान्को दीर्घायु तथा दाम्पत्य जीवनको सुख–समृद्धिको कामना गर्दै व्रत बस्ने र अविवाहित महिलाले आफूले चाहेको योग्य वर प्राप्तिको कामना गर्दै तीजको व्रत बस्ने चलन छ।
तीजको मुख्य आकर्षण भनेकै रातो सारी, चुरा, पोते, टीका र गरगहनामा सजिएका महिलाको उत्साह हो। शिवालय तथा विभिन्न धार्मिकस्थलमा महिलाहरू भेला भएर पूजा–आराधना गर्नुका साथै तीजका गीत गाउँदै नाचगानसमेत गरिरहेका छन्।
काठमाडौंको पशुपतिनाथ मन्दिरमा पनि बिहानैदेखि तीज मनाउन आउने महिलाको चहलपहल बढेको छ। तीजका अवसरमा पशुपति क्षेत्रमा दर्शनार्थीको व्यवस्थापनका लागि छुट्टै मार्ग तथा व्यवस्थापन गरिएको छ।
परम्परागत रूपमा तीजलाई महिलाको दुःख, पीडा, खुसी र सामाजिक अनुभव अभिव्यक्त गर्ने पर्वका रूपमा समेत लिइन्छ। पछिल्ला वर्षमा भने तीज धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्वसँगै महिलाको सामाजिक, आर्थिक र राजनीतिक चेतना अभिव्यक्त गर्ने माध्यम पनि बन्दै गएको छ।
तीजका गीतमा पहिले श्रीमान्, माइती र घरपरिवारसँग जोडिएका भावना बढी सुनिन्थे। अहिले भने महिला हिंसा, समान अधिकार, शिक्षा, रोजगारी, वैदेशिक रोजगारी, महँगी, बेरोजगारी, सामाजिक विभेद र राजनीतिक विकृतिसम्मका विषयले स्थान पाउन थालेका छन्।
यस वर्ष पनि सामाजिक सञ्जालदेखि विभिन्न सार्वजनिक कार्यक्रमसम्म तीजका गीत र नृत्यको माहोल देखिएको छ। परम्परागत संस्कृति संरक्षणसँगै तीजलाई भड्किलो खर्च र देखासिकीभन्दा सामाजिक सद्भाव, महिला सशक्तीकरण र सांस्कृतिक पहिचानको पर्वका रूपमा मनाउनुपर्ने आवाज पनि उठ्दै आएको छ।
तीजसँग जोडिएको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष दर खाने परम्परा हो। हिजो भदौ २८ गते महिलाहरूले माइती तथा साथीभाइसँग भेला भएर दर खाएका थिए। आज भने मुख्य तीज व्रत मनाइँदैछ।
तीज पर्वले नेपाली समाजमा माइती र चेलीबीचको सम्बन्धलाई पनि विशेष महत्व दिन्छ। विवाहपछि टाढिएका छोरी–चेली माइतीघर फर्किने, आफन्त तथा साथीभाइसँग भेटघाट गर्ने र आफ्ना सुख–दुःख साट्ने अवसरका रूपमा पनि तीजको विशेष महत्व छ।
यसरी धार्मिक आस्था, पारिवारिक सम्बन्ध, महिला भावना र सांस्कृतिक पहिचानलाई एउटै सूत्रमा जोड्दै आज देशभर हरितालिका तीज मनाइँदैछ।
