नेपालीहरूको महान् चाड बडादसैँअन्तर्गत आज नवरात्रको चौथो दिन अर्थात् आश्विन शुक्ल चतुर्थी। देशभरका घरघरमा स्थापना गरिएका दसैँघर तथा पूजाकोठामा नवदुर्गाको चौथो स्वरूप माता कुष्माण्डा भगवतीको श्रद्धा र भक्तिपूर्वक पूजाआराधना गरिँदैछ।
शक्तिस्वरूपा दुर्गा भवानीका नौ स्वरूपको पूजाआराधना गरिने नवरात्रमा प्रत्येक दिनको धार्मिक महत्त्व विशेष मानिन्छ। पहिलो दिन शैलपुत्री, दोस्रो दिन ब्रह्मचारिणी र तेस्रो दिन चन्द्रघण्टा भगवतीको पूजा गरेपछि चौथो दिन कुष्माण्डा भगवतीको आराधना गर्ने परम्परा छ।
धार्मिक मान्यताअनुसार माता कुष्माण्डालाई सृष्टिको सर्जक, शक्ति, ऊर्जा र सकारात्मकताको प्रतीकका रूपमा लिइन्छ। उहाँको दिव्य मुस्कानबाट ब्रह्माण्डको सृष्टि भएको पौराणिक विश्वास छ। कुष्माण्डा नाममा रहेको ‘कु’ ले सानो, ‘उष्मा’ ले ताप वा ऊर्जा र ‘अण्ड’ ले ब्रह्माण्डीय अण्डलाई सङ्केत गर्ने धार्मिक व्याख्या पाइन्छ।
नवरात्रको चौथो दिन भक्तजनले विधिपूर्वक कुष्माण्डा भगवतीको पूजा गरी परिवारको सुख, शान्ति, आरोग्य, समृद्धि र कल्याणको कामना गर्ने परम्परा छ। ददशैंँ घरमा राखिएको जमरालाई पूजा गर्दै दुर्गा सप्तशती, चण्डी तथा अन्य देवी स्तोत्र पाठ गर्ने चलन पनि छ।
धार्मिक आस्थाअनुसार देवीको आराधनाले मानिसमा आत्मबल, साहस र सकारात्मक सोचको विकास हुन्छ। नवरात्रका नौ दिनलाई दुर्गा शक्तिका विभिन्न स्वरूपको स्मरण, साधना र उपासनाको महत्त्वपूर्ण समयका रूपमा लिइन्छ।
कुष्माण्डा भगवतीलाई अष्टभुजासहित सिंहमा विराजमान देवीका रूपमा चित्रण गर्ने परम्परा छ। भक्तजनले आफ्नो धार्मिक परम्परा र कुलाचारअनुसार फूल, अक्षता, फलफूल तथा अन्य पूजासामग्री अर्पण गरी आराधना गर्छन्।
नवरात्रको अवसरमा देशभरका दुर्गा तथा भगवतीका मन्दिर र शक्तिपीठमा पूजाआराधना गर्ने धार्मिक परम्परा छ।
काठमाडौं उपत्यकामा गुह्येश्वरी, मैतीदेवी, नक्साल भगवती, कालिकास्थान, भद्रकाली र शोभा भगवतीलगायत देवी मन्दिरहरू भक्तजनको आस्थाका प्रमुख केन्द्र मानिन्छन्। उपत्यकाबाहिर पनि विभिन्न भगवती मन्दिर तथा शक्तिपीठमा नवरात्रभर विशेष पूजा गरिन्छ।
दशैंँ नेपाली समाजमा धार्मिक आस्था र सांस्कृतिक परम्परासँगै पारिवारिक एकता, आत्मीयता र सामाजिक सद्भावको पर्व पनि हो। नवरात्रका दिनमा गरिने पूजाआराधनाले मानिसलाई आफ्नो परम्परा, संस्कार र आध्यात्मिक विश्वाससँग जोड्ने काम गर्छ।
बडादशैंँलाई असत्यमाथि सत्य, अन्यायमाथि न्याय र अधर्ममाथि धर्मको विजयको प्रतीकका रूपमा मनाइन्छ। देवी दुर्गाले दुष्ट शक्तिमाथि विजय प्राप्त गरेको धार्मिक कथाले अन्याय र अहङ्कारको अन्त्य तथा सत्य र सदाचारको महत्त्वलाई स्मरण गराउँछ।
नवरात्रको चौथो दिन कुष्माण्डा भगवतीको पूजा गर्नु केवल धार्मिक कर्मकाण्डमा सीमित नभई शक्ति, सिर्जना, आशा र जीवनप्रतिको सकारात्मक दृष्टिकोणसँग जोडिएको विश्वास पनि हो।
दशैंँका आगामी दिनसँगै फूलपाती, महाअष्टमी, महानवमी र विजया दशमीको उत्साह बढ्दै जानेछ। अन्ततः टीका र जमरा ग्रहण गरी मान्यजनबाट आशीर्वाद लिने परम्परासहित बडादसैँले परिवार तथा आफन्तबीचको सम्बन्धलाई थप प्रगाढ बनाउनेछ।
आज चतुर्थीका अवसरमा माता कुष्माण्डा भगवतीको पूजाआराधना गर्दै सम्पूर्ण नेपालीले सुख, शान्ति, सुस्वास्थ्य, समृद्धि र पारिवारिक एकताको कामना गरिरहेका छन्।
