काठमाडाैं । यदि अमेरिका प्रतिबन्ध हटाउने विषयमा गम्भीर छलफल गर्न तयार भएमा इरान परमाणु सम्झौतामा पुग्न आवश्यक लचकता देखाउन तयार रहेको संकेत इरानी नेतृत्वले दिएको छ। इरानका उप–विदेशमन्त्री मजिद तख्त-रवान्ची ले तेहरानमा बीबीसी सँगको अन्तर्वार्तामा सम्झौता चाहिएको प्रमाणित गर्ने जिम्मेवारी अब अमेरिकाकै हातमा रहेको बताए।
अमेरिकी अधिकारीहरू भने लामो वार्ता प्रक्रियामा अवरोध इरानकै कारण भएको दाबी गर्दै आएका छन्। शनिबार अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियो ले राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प सम्झौताकै पक्षमा रहे पनि इरानसँग सहमति गर्न “निकै कठिन” रहेको बताएका थिए।
तर तख्त-रवान्चीले भने, “यदि अमेरिका इमानदार छ भने हामी सम्झौताको मार्गमा पुग्नेमा विश्वस्त छौँ।” ट्रम्पले परमाणु कार्यक्रम नियन्त्रणको सम्झौता नभए सैन्य कारबाहीको चेतावनी दिएका छन् भने अमेरिकाले यस क्षेत्रमा सैन्य उपस्थिति पनि बढाइरहेको छ।
फेब्रुअरीको सुरुमा खाडी राष्ट्र ओमान मा अमेरिका–इरानबीच अप्रत्यक्ष वार्ता भएको थियो। तख्त-रवान्चीले आगामी मंगलबार जेनेभा मा दोस्रो चरणको वार्ता हुने पुष्टि गर्दै वार्ताहरू “सामान्यतया सकारात्मक दिशामा अघि बढेको तर अहिले नै निष्कर्ष निकाल्न हतार हुने” बताए। ट्रम्पले पनि ती वार्तालाई सकारात्मक भनेका छन्।
इरानले ६० प्रतिशतसम्म संवर्द्धन गरिएको युरेनियमको मात्रा घटाउने प्रस्तावलाई आफ्नो ‘सम्झौता गर्ने इच्छा’को प्रमाणका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। हतियार बनाउन मिल्ने स्तर नजिक पुगेको यस युरेनियमका कारण अन्तर्राष्ट्रिय चिन्ता बढेको भए पनि इरानले परमाणु हतियार बनाउने उद्देश्य सधैँ नकार्दै आएको छ।
प्रतिबन्धबारे कुरा गर्न अमेरिका तयार भएमा आफ्नो परमाणु कार्यक्रमसँग सम्बन्धित विषयमा छलफल खुला रहेको तख्त-रवान्चीको भनाइ छ। सन् २०१५ को सम्झौताजस्तै उच्च संवर्द्धित युरेनियम देशबाहिर पठाउने विषयमा भने उनले “वार्ताकै क्रममा के हुन्छ भन्ने देख्नुपर्छ” भने।
इरानको मुख्य अडान वार्ता केवल परमाणु मुद्दामा केन्द्रित हुनुपर्छ भन्ने हो। ‘शून्य संवर्द्धन’ को अमेरिकी मागलाई इरानले आफ्नो ‘रेड लाइन’ भन्दै आएको छ र यसलाई परमाणु अप्रसार सन्धिअन्तर्गतको अधिकारको उल्लङ्घन मान्छ। तख्त-रवान्चीका अनुसार यो विषय अब वार्ताको टेबलमा छैन, जुन ट्रम्पको हालैको “हामी कुनै पनि संवर्द्धन चाहँदैनौँ” भन्ने अभिव्यक्तिसँग बाझिन्छ।
इरानले आफ्नो ब्यालिस्टिक मिसाइल कार्यक्रम वार्तामा समावेश गर्न अस्वीकार गरेको पुनः स्पष्ट पारेको छ। यो इजरायल को प्रमुख माग हो। “जब हामीमाथि आक्रमण भयो, हाम्रा मिसाइलहरूले नै रक्षा गरे,” तख्त-रवान्चीले भने, “त्यसैले रक्षात्मक क्षमतामा सम्झौता सम्भव छैन।”
अमेरिकी राष्ट्रपतिका विरोधाभासी सन्देशप्रति चिन्ता व्यक्त गर्दै उनले निजी सन्देशहरूमा ‘सत्ता परिवर्तन’ को कुरा नआएको बताए। ओमानका विदेशमन्त्री सैयद बद्र बिन हमाद अल-बुसैदी मार्फत नोट आदानप्रदान भइरहेको र कतारलगायत क्षेत्रीय शक्तिहरूले पनि मध्यस्थ भूमिकामा सहयोग गरिरहेको इरानको भनाइ छ।
यस क्षेत्रमा अमेरिकी सैन्य परिचालन बढ्दै गएको सन्दर्भमा तख्त-रवान्चीले अर्को युद्ध “विनाशकारी र सबैका लागि हानिकारक” हुने चेतावनी दिए। इरानले यसअघि नै अमेरिकी सैन्य आधारहरूलाई वैध निशाना मानिने स्पष्ट पारिसकेको छ।
इरानी अधिकारीहरू क्षेत्रीय समकक्षीसँग सघन परामर्शमा छन् र युद्ध टार्न कूटनीतिक प्रयासलाई प्राथमिकता दिइरहेका छन्। गत वर्षको सुस्त प्रगति र अप्रत्याशित घटनाका कारण अविश्वास रहे पनि तख्त-रवान्चीले जेनेभाको अर्को चरणको वार्तामा सहमतिको आशाका साथ जाने बताए।
