नेपालको वैदेशिक व्यापार चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो ६ महिनामा उल्लेखनीय वृद्धि भएको छ। भन्सार विभागले माघ ८, २०८२ (जनवरी २२, २०२६) मा सार्वजनिक गरेको तथ्यांक अनुसार, देशको कुल वैदेशिक व्यापार १० खर्ब ८१ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ। यो अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको ९ खर्ब २१ अर्ब रुपैयाँको तुलनामा १७.३६ प्रतिशतले बढी हो।
आयात अझै प्रमुख घटक
वैदेशिक व्यापारमा निर्यातको वृद्धि भए तापनि आयात अझै प्रमुख घटकको रूपमा रहेको छ। चालु आवको पहिलो ६ महिनामा आयात १४.१८ प्रतिशत बढेर ९ खर्ब ३९ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ।
यसमा प्रमुख योगदान भएका क्षेत्रहरू:
-
औद्योगिक कच्चा पदार्थ: कारखानाहरूको पूर्ण क्षमता सञ्चालनमा फर्कँदै गर्दा वृद्धि।
-
इन्धन र ऊर्जा: निर्माण तथा यातायातका लागि पेट्रोलियम उत्पादन र कोइला आयातमा वृद्धि।
-
पूँजीगत सामान: जलविद्युत् र पूर्वाधार परियोजनाका लागि मेशिनरी र उपकरण।
-
उपभोक्ता इलेक्ट्रोनिक्स: स्मार्टफोन र घरेलु उपकरणको आयातमा वृद्धि।
निर्यातमा अभूतपूर्व वृद्धि
सकारात्मक पक्षमा निर्यात ४३.७६ प्रतिशतले बढेर १ खर्ब ४२ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ। यसमा प्रमुख योगदान:
-
विद्युत् निर्यात: भारततर्फ सीमा-पार विद्युतीय बिक्रीमा वृद्धि।
-
प्रक्रियागत कृषि उत्पादन: नेपाली चिया, ठूलो इलायची, प्रशोधित अदुवामा माग बढेको।
-
सफासँग प्रशोधित तेल: सोयाबिन र पाम तेल निर्यातमा निरन्तर वृद्धि।
-
ह्यान्डिक्राफ्ट र कपडा: कार्पेट र पश्मीना क्षेत्रको वृद्धिदर उच्च।
व्यापार घाटाको चुनौती
विकसित निर्यातका बाबजुद, आयातको उच्च भोल्युमका कारण व्यापार घाटा बढ्दै गएको छ। पहिलो ६ महिनामा व्यापार घाटा ७ खर्ब ९७ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ, जुन अघिल्लो वर्षको ७ खर्ब २३ अर्ब रुपैयाँको तुलनामा १०.१५ प्रतिशतले बढी हो।
आर्थिक निहितार्थ र नीति मार्गदर्शन
विशेषज्ञहरूले निर्यात वृद्धिलाई अवसरको रूपमा लिँदै दीर्घकालीन नीतिहरू लागू गर्न सुझाएका छन्।
-
मूल्य वृद्धि: कच्चा कृषि उत्पादनबाट प्रशोधित वस्तु निर्यातमा केन्द्रित।
-
ऊर्जा संक्रमण: घरेलु विद्युतको प्रयोग बढाएर इन्धन आयात घटाउने।
-
आयात प्रतिस्थापन: सिमेन्ट, इस्पात, खाद्यान्नको घरेलु उत्पादन प्रोत्साहन।
-
लजिस्टिक सुधार: भारतसँगको “Advance Export Data Agreement” उपयोग गरेर व्यापार लागत र समय घटाउने।
कुल मिलाएर, २०८२/८३ को पहिलो हाफको वैदेशिक व्यापार वृद्धिदृश्य मिश्रित भए पनि आशाजनक छ। निर्यातमा ४४ प्रतिशत वृद्धि आर्थिक रूपान्तरण र विदेशी मुद्रा आम्दानीको राम्रो संकेत हो, तर बढ्दो आयात र व्यापार घाटा चुनौतीपूर्ण बनेको छ।
